ISALA

Ad Kamper: valpreventie begint op lagere school

​Ad Kamper, internist-ouderengeneeskunde bij Isala, schreef een opiniërend artikel voor de Stentor over valpreventie bij Ouderen. Ad: ‘Kwetsbaarheid is een belangrijke reden waarom een oudere valt.’

​Wanneer ik ouderen op mijn spreekuur zie, merk ik dat zij het meestal helemaal niet zo erg vinden dat zij minder kunnen en lichamelijk achteruit gaan. Wat zij wél erg vinden, is dat hun kennissenkring kleiner wordt en hoe de maatschappij met ze omgaat. Ze tellen vaak nauwelijks meer mee en wij hebben regelmatig de neiging om hen belerend toe te spreken. Bijvoorbeeld als het gaat om valpreventie en het aanpassen van hun eigen huis. Doe dat niet, vergeet niet dat het volwassenen zijn met veel levenservaring.

Het aantal ouderen dat valt en daarvoor moet worden opgenomen of zelfs daarna niet meer thuis kan wonen stijgt. De belangrijkste reden is de vergrijzing, oftewel de toename van het aantal ouderen. Vaak is de oorzaak van een val een ongelukje. En bij zo'n ongelukje spelen verschillen factoren een rol. De belangrijkste is de kwetsbaarheid van iemand. Als je jong bent, zijn je reflexen beter en kun jij je zelf makkelijker corrigeren waardoor je minder snel valt. Daarnaast zijn er andere oorzaken zoals medicijn gebruik. Ook dementie is een oorzaak van vallen. Ik zal nooit een oudere vergelijken met een kind, maar het brein van iemand die dementie heeft, gaat wel lijken op het brein van een kind. Je krijgt een prikkel in je hersenen om op te staan en te gaan lopen, maar je lichaam reageert anders. Wanneer een peuter dan valt, is dat niet zo erg, maar voor een oudere heeft een val veel meer gevolgen.

Investeren in hoofd en lichaam

Uiteindelijk wil je dat zo weinig mogelijk ouderen vallen en in het ziekenhuis terecht komen of erger. Dat begint bij preventie en preventie begint al op de lagere school. Bijvoorbeeld met gymnastiek en lessen over gezond eten en leven. Een grote fout is dat er altijd nog mensen zijn die na hun pensionering stoppen met actief zijn. Je moet altijd in je hoofd en in je lichaam blijven investeren. Daar moeten mensen zich bewust van zijn. Mensen met een hogere opleiding zijn hier vaker beter in dan in vergelijking met mensen met een lagere opleiding. Anders gaan eten, leven en meer gaan bewegen is voor sommigen echt een cultuurverandering. Dat doorbreken kost gewoon tijd.

Gesprek op hetzelfde niveau

Voor wie echt in de risicogroep zit, zijn er verschillende programma's zoals "Halt! U Valt" van VeiligheidNL. Prima, maar ouderen moeten er wel open voor staan. Soms moet iemand eerst een keer vallen voor dat hij of zij zich realiseert dat dit weer kan gebeuren. Natuurlijk is dat te laat en ik denk dat hier een belangrijke rol ligt voor de eerstelijns zorg en voor de kinderen en anderen in de omgeving van een oudere. Alleen denken wij het vaak beter te weten en beginnen wij op die manier een gesprek over dit overwerp. Dat helpt niet. Ga het gesprek op hetzelfde niveau aan. Uiteindelijk moet iedereen zelf beslissen of hij of zij zijn huis aanpast en bijvoorbeeld een rollator aanschaft. Inderdaad ouderen zien vaak het gevaar niet, maar is dat niet menselijk? Een jongere die net zijn rijbewijs heeft, ziet het gevaar toch ook niet?

Ik verwacht - in tegenstelling tot andere deskundigen - overigens niet dat de groep ouderen met een verhoogd valrisico enorm gaat toenemen de komende jaren. De bewustwording van gezond leven en gezond oud worden waar ik het eerder over had, groeit namelijk wel. Wij worden steeds gezonder en actiever ouder en uiteindelijk vermindert daardoor het risico op vallen.

Ad Kamper
internist-ouderengeneeskunde