Acute leukemie
Leukemie is een vorm van bloedkanker. Deze kwaadaardige aandoening van de witte bloedcellen (leukocyten) ontstaat in het beenmerg waar de aanmaak van bloedcellen plaatsvindt. Bij acute leukemie is er een snelle woekering en ophoping van onrijpe leukocyten (blasten genoemd) in het beenmerg. Vaak gebeurt dit ook in het bloed en soms in organen als lever, longen en het zenuwstelsel. Acute leukemie ontwikkelt zich, in tegenstelling tot chronische leukemie, over het algemeen in zeer korte tijd.
Over de verschillende ziektebeelden en de behandelingen kunt u hier meer lezen.
Twee hoofdvormen van acute leukemie
Er zijn twee hoofdvormen van acute leukemie: acute myeloide leukemie en acute lymfatische leukemie. Beide hebben een onderverdeling in verschillende soorten.
Acute myeloide leukemie is de meest voorkomende vorm waarbij er een woekering is van jonge cellen (blasten) die niet uitrijpen tot volwassen leukocyten (witte bloedcellen).
Acute lymfatische leukemie is een leukemie waarbij jonge lymfatische cellen (een ander soort witte bloedcellen) woekeren. Bij volwassenen komt acute lymfatische leukemie veel minder voor. Bij kinderen is acute leukemie vrijwel altijd lymfatisch.
Klachten acute leukemie
De eerste symptomen van acute leukemie zijn vooral vermoeidheid en bloedarmoede, ook kunt u vaker infecties hebben, blauwe plekken en slijmvliesbloedingen in mond en neus. Daarnaast ontstaan soms klachten als botpijnen, gezwollen tandvlees en klachten als gevolg van vergrote lymfeklieren en milt.
Diagnose
De diagnose acute leukemie wordt gesteld door bloedonderzoek en een beenmergpunctie (of biopt). Vanzelfsprekend is ook lichamelijk onderzoek vereist. Met de beenmergpunctie wordt eveneens onderzoek gedaan naar chromosomale afwijkingen van leukemiecellen.
Oorzaak acute leukemie
Over de oorzaak van acute leukemie is vrijwel (nog) niets bekend. Wel hebben de meeste vormen van acute leukemie chromosomale afwijkingen in de kernen van de leukemiecellen (chromosomen bevatten DNA, het erfelijk materiaal). Chromosomale afwijkingen bepalen grotendeels het groeigedrag van de acute leukemie. Ze zijn belangrijk voor de prognose en de behandeling. Afwijkingen van de chromosomen zitten alleen in de kankercellen, daarom is acute leukemie niet erfelijk.
Behandeling
De behandeling van acute leukemie wordt bepaald door het type (myeloid of lymfatisch) en door de leeftijd. De behandeling vindt plaats volgens protocollen van stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON). Iedereen met acute leukemie waar dan ook in Nederland krijgt daardoor dezelfde behandeling. Door voortgaande ontwikkelingen in de Hematologie-Oncologie worden regelmatig kleine aanpassingen aangebracht aan het behandelingsprotocol voor acute leukemie. Ook kan een afwijkende (patiëntspecifiek) behandeling plaatsvinden doordat iedere acute leukemie (er zijn meerdere soorten) zijn eigen kenmerken heeft.
Behandeling acute myeloide leukemie
Chemotherapie
De behandeling van acute myeloide leukemie bestaat in principe uit twee intensieve chemotherapiekuren waarvoor opname noodzakelijk is. De opnameduur is doorgaans drie tot vier weken per kuur.
Stamceltransplantatie
Na een succesvolle behandeling met een compleet herstel van het beenmerg en bloedwaarden (complete remissie genoemd) volgt voor mensen die jonger zijn dan 60 tot 65 jaar nog een derde chemotherapiekuur óf een stamceltransplantatie (beenmergtransplantatie) van een donor of van uzelf. Dit is afhankelijk van het type acute myloïde leukemie. Een stamceltransplantatie van een donor is vrij vaak nodig omdat met alleen chemotherapiekuren de acute leukemie meestal later weer terugkomt. Bent u ouder dan 60-65 jaar? Dan krijgt u vaak ook een stamceltransplantatie van een donor, mits uw conditie goed is en u niet ouder bent dan 70 tot 75 jaar jaar.
Bijwerkingen en gevolgen
Gedurende de chemotherapiekuren komen vaak infecties met koorts en pijnlijke slijmvliezen in mond en maagdarmkanaal voor.
Behandeling acute lymfatische leukemie
Chemotherapie
De behandeling van acute lymfatische leukemie bestaat uit meerdere (vier of meer) chemotherapiekuren. Meestal wordt u hiervoor opgenomen in het ziekenhuis. De opnameduur wisselt per kuur.
Medicijnen en ruggenprik
Naast chemotherapie is het medicijn prednison zeer belangrijk. Bij acute lymfatische leukemie worden altijd meerdere ruggenprikken (lumbaalpuncties) verricht om te onderzoeken of de leukemie zich heeft uitgebreid naar het centrale zenuwstelsel (een kenmerk van de acute lymfatische leukemie). Meestal wordt tijdens deze lumbaalpunctie ook een kleine hoeveelheid chemotherapie in het ruggenmergvocht gespoten.
Stamceltransplantatie
Na een succesvolle behandeling met een compleet herstel van het beenmerg en bloedwaarden (complete remissie genoemd) volgt voor mensen die jonger zijn dan 65 jaar vaak een stamceltransplantatie (beenmergtransplantatie) van een donor.
Onderhoudsbehandeling
Als er geen transplantatie plaatsvindt, krijgt u na de intensieve chemotherapiekuren nog een of twee jaar een onderhoudsbehandeling met milde chemotherapie en het medicijn prednison. Dit gebeurt poliklinisch.
Bijwerkingen en gevolgen
Gedurende de chemotherapiekuren komen vaak infecties met koorts en pijnlijke slijmvliezen in mond en maagdarmkanaal voor.
Bent u ouder dan 65 jaar?
Acute lymfatische leukemie komt slechts zelden voor bij mensen ouder dan 65 jaar. Voor hen wordt de behandeling op maat samengesteld. Meestal krijgt u twee chemotherapiekuren (met het medicijn prednison). Na een succesvolle behandeling met een compleet herstel van het beenmerg en bloedwaarden (complete remissie genoemd) krijgt u nog een of twee jaar een onderhoudsbehandeling met milde chemotherapie en het medicijn prednison. Dit gebeurt poliklinisch.
Behandeling acute leukemie en ouder dan 80 jaar?
Voor mensen boven de 80 jaar met acute leukemie is de standaard chemotherapie vaak te intensief. U wordt dan poliklinisch ondersteund waarbij u meestal een milde chemotherapie krijgt om de groei van de leukemie te remmen (en soms ook om het nog wat terug te dringen). Dit gebeurt vaak in combinatie met transfusies om de klachten van bloedarmoede op te heffen.
Wilt u meer weten?
- De kankerbestrijding KWF heeft een brochure ontwikkeld over acute leukemie. Download de brochure: www.kwfkankerbestrijding.nl/bestellen/Pages/particulieren
- De Stichting Contactgroep Leukemie heeft als doelstelling leukemiepatiënten en hun naasten met elkaar in contact te brengen. Kijk op de website: www.leukemie.nfk.nl
- De Contactgroep Stamceltransplantaties (SCT) ondersteunt toekomstige en voormalige stamceltransplantatiepatiënten, partners, donoren, ouders en naasten door lotgenotencontact aan te bieden. Hun website: www.sct.nfk.nl
- De site van de Nederlandse Vereniging voor Hematologie biedt goede en volledige informatie.
- De stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) heeft een website die in eerste instantie bedoeld is voor belanghebbenden uit de medische wereld (zoals artsen en verpleegkundigen) maar kan uiteraard ook door patiënten geraadpleegd worden. U vindt hier ook informatie over deelname aan studies om meer over de ziekte te weten te komen.