Chronische lymfatische leukemie
Chronisch lymfatische leukemie is een kwaadaardige aandoening (kanker) met een sluipend verloop die ontstaat in uitgerijpte lymfocyten.
Lymfocyten zijn een vorm van witte bloedcellen en ontstaan in het beenmerg uit stamcellen. Na uitrijping worden ze via het bloed afgevoerd naar de lymfklieren en de milt. Daar maken ze een verdere ontwikkeling door.
Lymfocyten richten zich op het maken van specifieke antistoffen, maar ook op specifieke lymfocyten die bepaalde virussen kunnen uitschakelen. De afweerreactie van deze vorm van witte bloedcellen richt zich in het geval van een besmetting op specifieke bacteriën, virussen of andere ziekteverwekkers. Granulocyten en monocyten zijn andere vormen van witte bloedcellen die bacteriën opruimen zonder daarbij kieskeurig te zijn: dat noemen we de aspecifieke afweer.
Verschijnselen chronische lymfatische leukemie
Chronisch lymfatische leukemie wordt vaak toevallig ontdekt bij bloedonderzoek omdat de witte bloedcellen, en dan vooral de lymfocyten, verhoogd zijn. Bij toename van de ziekte ontstaan klachten zoals zwellingen van lymfeklieren in hals, oksel of liezen en/of zwelling van de milt. Dat komt omdat steeds meer lymfocyten zich daar ophopen.
Afwijkende lymfocyten nemen steeds meer ruimte in het beenmerg, waardoor de normale aanmaak van de overige bloedcellen vermindert. Rode bloedcellen, bloedplaatjes, witte bloedcellen als granulocyten en monocyten, en ook de goed functionerende lymfocyten komen in het gedrang. Dit geeft verschillende klachten. Als u te weinig rode bloedcellen heeft, krijgt u bloedarmoede. Bloedplaatjes zijn nodig voor de primaire bloedstolling, dit kan snel blauwe plekken veroorzaken of neusbloedingen. Witte bloedcellen bestrijden infecties, hier kunt u dus gevoeliger voor worden. Een zeldzame ontwikkeling kan de afbraak van eigen rode bloedcellen of bloedplaatjes zijn door fouten in de afweer.
Onderzoek
Om de diagnose te stellen krijgt u een bloedonderzoek. Meestal herkent een analiste de afwijkende cellen onder de microscoop. Voor de exacte diagnose is een aanvullend bloedonderzoek nodig. Hierbij worden de afwijkende witte bloedcellen gekarakteriseerd (immunofenotypering). Eventueel krijgt u ook een beenmergonderzoek. Bij een beenmergbiopsie wordt onder plaatselijke verdoving uit de bekkenkam wat beenmerg afgenomen en een heel klein stukje bot voor onderzoek.
Daarnaast worden er foto’s gemaakt van uw borstkas en een echografie van uw buikholte (soms met CT-scan). Op deze manier wordt gezocht naar lymfkliervergrotingen in de borst- en buikholte en naar miltvergroting.
Behandeling
Er komen twee vormen van Chronisch lymfatische leukemie voor. Een vorm heeft een uitstekende levensverwachting en (nagenoeg) geen klachten. De andere vorm geeft toenemende klachten en verschijnselen en een groter risico om binnen enkele jaren te overlijden.
Veel patiënten hebben geen tot weinig klachten van de Chronisch lymfatische leukemie. Bij hen is het verantwoord om (nog) niet te starten met een behandeling. Controles zijn wel nodig. Eerst om de paar maanden en in een stabiele situatie twee keer per jaar. Dit noemen we het ‘wait and see’-beleid.
De behandeling start wanneer klachten optreden zoals grote lymfeklierpakketten, bloedarmoede of lage bloedplaatjes, koorts, nachtzweten, vermagering of veelvuldige infecties. Een behandeling kan Chronisch lymfatische leukemie niet genezen, maar wel de afwijkende lymfocyten en daarmee de ziekteverschijnselen terugdringen. Er zijn verschillende middelen beschikbaar, ook wanneer de ziekte na een eerdere behandeling weer actief wordt. De behandeling vindt thuis plaats met medicijnen of op de dagbehandeling met bijvoorbeeld een infuus. Een opname in het ziekenhuis is meestal alleen nodig voor de behandeling van een ernstig verlopende infectie.
Chemotherapie
Tijdens chemotherapie krijgt u celdodende medicijnen in tabletvorm of per infuus. De kwaadaardige cellen hebben, meer dan de gezonde cellen, van deze middelen te lijden. Er zijn meerdere celdodende middelen die werken tegen Chronisch lymfatische leukemie, bijvoorbeeld chloorambucil (Leukeran®), cyclofosfamide (Endoxan®) en fludarabine (Fludara®).
Immunotherapie
Immunotherapie zorgt dat antistoffen zich binden aan de kwaadaardige cellen. Dat gebeurt met middelen als rituximab (MabThera®) en alemtuzumab (MabCampath®).
Overige behandelingen
U kunt ook een combinatie van chemotherapie en immunotherapie krijgen.
Veel patiënten krijgen prednison. Dit is om auto-immuunverschijnselen, zoals versterkte bloedafbraak, die samenhangen met Chronisch lymfatische leukemie tegen te gaan.
Naast een standaardbehandeling worden in de Isala klinieken ook behandelingen in het kader van nationale of internationale studies aangeboden. Hierbij worden nieuwe medicijnen of behandelingsstrategieën onderzocht. Jonge patiënten kunnen eventueel in aanmerking komen voor een heel intensieve behandeling in combinatie met een stamceltransplantatie.
Aanvullende behandelingen kunnen bestaan uit bloedtransfusies en infusies van immunoglobulines (antistoffen).
Radiotherapie
Wanneer een behandeling met medicijnen niet meer effectief is, te belastend wordt, of u erg grote klieren krijgt, kan radiotherapie (bestraling) zinvol zijn.
Wilt u meer weten?
Chronisch lymfatische leukemie (CLL) moet onderscheiden worden van andere vormen van leukemie, zoals chronisch myeloide leukemie (CML). Het beloop en de behandeling van deze leukemie is geheel anders dan bij Chronisch lymfatische leukemie.
- De kankerbestrijding KWF heeft een brochure ontwikkeld over Chronische leukemie. Let wel op bij het lezen; deze folder beschrijft ook CML. Download de brochure.
- De site van de Nederlandse Vereniging voor Hematologie biedt goede en volledige informatie.
- De stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) heeft een website die in eerste instantie bedoeld is voor belanghebbenden uit de medische wereld (zoals artsen en verpleegkundigen) maar kan uiteraard ook door patiënten geraadpleegd worden. U vindt hier ook informatie over deelname aan studies om meer over de ziekte te weten te komen.
- Op de website van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties vindt u informatie over verschillende vormen van kanker, de verschillende patiëntenverengingen en specifieke doelgroepen met kanker. De algemene website is: www.nfk.nl. Voor lymfklierkanker kunt u rechtstreeks gaan naar: www.lvn.nfk.nl. Voor leukemie gaat u naar: www.leukemie.nfk.nl.