ISALA

Weergave

Om u de beste leesbaarheid te bieden, kunt u hier het lettertype en de achtergrondkleur naar wens aanpassen.

Lettertype


Achtergrond

Radiotherapie bij (een voorstadium van) borstkanker

Bijlage van het PID Borstkanker

Radiotherapie is vaak een onderdeel van de totale behandeling van borstkanker. Andere behandelingen zijn bijvoorbeeld chirurgie, hormonale therapie en chemotherapie. Welke behandeling nodig is, is onder andere afhankelijk van de omvang van de tumor, het soort tumor en uw leeftijd.

De chirurg heeft bij u de diagnose borstkanker gesteld en u verwezen naar de afdeling Radiotherapie voor een bestralingsbehandeling.

Behandeling

Heeft u een borstsparende operatie ondergaan, dan zult u in de meeste gevallen worden bestraald op het resterende borstweefsel. Hiermee wordt de kans op terugkeer van de tumor verkleind. De radiotherapeutische behandeling bestaat daarbij uit een serie bestralingen op de gehele borst en vaak een extra dosis in het operatiegebied, ook wel een 'boost'. Soms is er een reden om ook de lymfekliergebieden in de oksel en/of boven het sleutelbeen en/of achter het borstbeen mee te bestralen.

Na een borstamputatie wordt soms de borstwand bestraald, met of zonder de lymfekliergebieden in de oksel en/of boven het sleutelbeen en/of achter het borstbeen. Hiermee wordt geprobeerd alle mogelijk aanwezige kwaadaardige cellen te vernietigen. Meestal wordt tijdens de bestraling op het litteken een lapje gelegd. Dit is om ervoor te zorgen dat ook in het litteken genoeg straling komt.

Voorbereiding

Uw eerste bezoek

Tijdens uw eerste bezoek heeft u een gesprek met de radiotherapeut-oncoloog. Dit is de medisch specialist die verantwoordelijk is voor uw bestralingsbehandeling. Aan de hand van de beschikbare gegevens en een lichamelijk onderzoek bespreekt de arts met u het behandelplan en geeft hij/zij uitleg over de bestraling. Tijdens dit gesprek, krijgt u veel informatie. Daarom raden wij u aan uw partner of een familielid mee te nemen naar dit gesprek, dat ongeveer 30-45 minuten duurt. Als u medicijnen gebruikt, wilt u dan een medicijnlijst meebrengen?

CT-scan

Als de uitslag van de operatie bekend is en er niet eerst chemotherapie gegeven hoeft te worden, zien wij u meestal ongeveer 3 weken na de operatie terug op de afdeling Radiotherapie. Als voorbereiding op de bestralingsbehandeling wordt er een CT-scan gemaakt. Voorafgaand aan deze scan heeft u een voorlichtingsgesprek met één van de voorlichtingslaboranten. De laborant zal met behulp van beeldmateriaal de gang van zaken nogmaals uitleggen. In alle rust kunt u eventuele onduidelijkheden of vragen over de komende bestralingsbehandeling bespreken. Als u vragen heeft, kunt u tijdens de duur van de behandeling ten alle tijde een beroep doen op de voorlichtingslaborant. Zo nodig kan ook altijd een beroep worden gedaan op uw behandelend arts.

De CT-scan is een röntgenapparaat dat nauwkeurig de plaats van de tumor of het operatiegebied en de omliggende organen in het lichaam in beeld brengt. De radiotherapeut-oncoloog gebruikt de CT-scan om het te bestralen gebied aan te geven. Voordat de CT-scan plaatsvindt, wordt de houding bepaald waarin u bestraald gaat worden. Er worden markeringen en tatoeagepuntjes op uw lichaam aangebracht. Hiermee kunnen we u tijdens de bestralingen in exact dezelfde houding neerleggen.

U mag wel douchen maar geen zeep gebruiken op de bestraalde gebieden. Omdat de CT-scan alleen gebruikt wordt voor plaatsbepaling en berekeningen krijgt u geen uitslag van dit onderzoek. Het maken van de CT-scan duurt ongeveer 20 minuten.

Het bestralingsplan

Nadat de foto’s van de CT-scan zijn ingetekend, wordt een bestralingsplan gemaakt en wordt de benodigde hoeveelheid stralingseenheden berekend. Aangezien het maken van een bestralingsplan en de berekening veel tijd vragen, duurt het vaak een week voordat de bestralingsbehandeling begint.

Als u op uw linker borst of borstwand bestraald wordt, kunnen we een speciale techniek toepassen: de breathhold techniek. Deze techniek is niet bij iedere bestraling van de linkerborst nodig. Meer over bestralingstechnieken leest u op de website van radiotherapie.

Bestraling

De laboranten leggen u voor de bestralingen met behulp van de tekeningen op uw huid steeds weer in dezelfde houding. Daarbij is het van belang dat u stil blijft liggen. Het te bestralen gebied wordt met een lichtbundel en de gegevens in de computer nauwkeurig ingesteld. U wordt vanuit verschillende richtingen bestraald, dit kan variëren van 3 – 15 bestralingsbundels. Eén van de technieken die daarbij gebruikt kan worden is IMRT.

De behandelingstijd ligt tussen de 10 en 20 minuten. Tijdens de bestraling ligt u alleen in de bestralingsruimte. De radiotherapeutisch laboranten kunnen u op de monitoren zien en via een intercom horen.

Van de bestraling zelf merkt u weinig, het doet geen pijn, u hoort alleen het geluid van het bestralingstoestel. Wanneer de bestralingsdosis is afgegeven, slaat het toestel automatisch af. Als het toestel is uitgeschakeld, is er geen straling meer in de ruimte of in uw lichaam. Door de bestraling wordt u niet radioactief, er is dus geen gevaar voor familieleden thuis.

De bestraling wordt uitgevoerd door radiotherapeutisch laboranten. Zij zijn speciaal opgeleid om de bestralingstechnieken toe te passen. Zij zijn ook degenen bij wie u, in eerste instantie, met uw vragen terecht kunt. Als u het op prijs stelt, kan uw partner of begeleider een keer meekijken in de bestralingsruimte. Dit kan in overleg met de laboranten van het bestralingstoestel. Bij de eerste bestraling willen we graag alle aandacht aan u kunnen geven, maar bij een van de andere bestralingsafspraken is het geen probleem als er iemand meekijkt.

Bijwerkingen

Zowel tijdens als na de bestraling kunnen bijwerkingen optreden. Deze zijn onder andere afhankelijk van het gebied dat bestraald wordt en de hoogte van de bestralingsdosis. De bijwerkingen treden meestal niet direct op, maar in de loop van de bestralingsserie en kunnen per persoon verschillen. Uw behandelend arts zal de voor u te verwachten bijwerkingen met u bespreken. Hieronder volgt een beschrijving van mogelijke bijwerkingen van radiotherapie bij borstkanker.

Vermoeidheid

Vermoeidheid komt vaak voor als bijwerking van bestraling en is in dit geval geen direct gevolg van uw ziekte. Deze vermoeidheid treedt tijdens de bestralingsbehandeling op en verdwijnt meestal geleidelijk na beëindiging van de radiotherapie.

Tips bij vermoeidheid:

  • Rust wat meer (ga wat vroeger naar bed en sta ’s morgens wat later op); een dutje overdag kan ook helpen (maar kan wel de nachtrust verminderen).
  • Probeer uw dagelijks ritme niet te verstoren, maar doe uw activiteiten in een rustig tempo.
  • Regel het bezoek op een zodanige wijze dat dit u niet teveel vermoeit.
  • Drink voldoende; een richtlijn is 1,5 liter per dag.

Reactie van de huid

Bij radiotherapie kan de bestraalde huid geleidelijk aan rood worden en dit gaat soms gepaard met jeuk en een licht branderig gevoel.

De reactie is het sterkst in plooien, daar waar de huid meestal wat vochtig is (zoals in de borstplooi of de oksel) en ter plaatse van littekens. De huidreactie verschilt van persoon tot persoon en is het hevigst aan het eind van de radiotherapie en/of de week erna en verdwijnt geleidelijk na de radiotherapie.

Soms krijgt u een bruine verkleuring van de bestraalde huid. Deze verkleuring verdwijnt over het algemeen in de loop van enkele maanden tot een jaar. Na afloop van de bestralingsserie treedt vaak een droge schilferige vervelling van de huid op.

Spreekuur doktersassistente

Soms zijn de huidreacties heftiger dan alleen roodheid van de huid. Het bovenste laagje van de huid kan loslaten en er kan vocht uit komen. Dit zien we voornamelijk in de borstplooi, in de oksel of ter plaatse van het litteken. Deze oppervlakkige huidwonden kunnen met speciale verbandmiddelen verzorgd worden. Op de afdeling Radiotherapie zijn een aantal speciaal opgeleide doktersassistentes die u advies kunnen geven en met de verbandmiddelen kunnen helpen. Zij begeleiden u ook na het einde van de behandeling totdat de huid volledig genezen is. In sommige gevallen duurt dit een aantal weken, waarbij de verbandmiddelen zo nodig bij u thuis worden bezorgd.

Adviezen voor verzorging van de huid tijdens radiotherapiebehandeling:

  • Ga niet zwemmen en neem geen uitgebreid bad.
  • Gebruik bij het douchen gerust zeep, behalve op het bestraalde gebied dat u beter alleen met water kunt wassen en voorzichtig droog kunt deppen.
  • Ga bij jeuk van de bestraalde huid niet krabben. Meld het optreden van jeuk aan de radiotherapeutisch laborant of uw radiotherapeut.
  • Gebruik tijdens de bestralingen geen eigen bodylotion of crème zonder eerst met uw radiotherapeut te overleggen. In geval van irritatie of jeuk kan hij/zij een neutrale crème voor u voorschrijven.
  • Vermijd stugge en schurende kledingstukken en het gebruik van pleisters in het bestraalde gebied.
  • Gebruik geen alcoholhoudende deodorant onder de oksel. Deodorant van het merk Neutral of Deoleen is toegestaan. Een roller is meestal beter voor de huid dan een spray.
  • Fel zonlicht doet de huidreactie toenemen ter hoogte van het bestraalde gebied. U mag in de zon verblijven, mits de bestraalde huid met kleding is afgedekt. Een maand nadat de huidreactie is verdwenen, mag het bestraalde gebied weer voorzichtig aan zonlicht worden blootgesteld (gebruik dan een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor, minimaal factor 30).
  • Gebruik geen hoogtezon, rode lamp, solarium of zonnebank tijdens de radiotherapie zonder eerst advies te vragen aan uw radiotherapeut.
  • Een aantal weken na de bestraling, wanneer de roodheid van de huid verdwenen is, kan de huid wat droog en schraal aanvoelen. Het gebruik van olie en/of crème helpt om de huid te verzachten. Na afloop van de bestralingsserie mag u uw eigen bodylotion of crème weer gebruiken.

Haaruitval

Haaruitval treedt alleen op in het gebied dat bestraald wordt. Indien de oksel in het te bestralen gebied ligt, zal het okselhaar na enkele weken uitvallen. Dit is vaak blijvend.

Bijwerkingen in relatie tot de borst(wand)

De borst kan iets voller en stugger worden tijdens de bestraling. Dit komt door vochtophoping. Na de bestralingsbehandeling vermindert dit geleidelijk, maar verdwijnt soms niet helemaal. Knellende kleding kan daarbij onprettig aanvoelen. Ook kan er in het operatiegebied hard aanvoelend littekenweefsel ontstaan. Raadpleeg bij twijfel een van uw behandelend artsen.

De borst(wand) kan soms pijnlijk zijn (branden, steken). De pijn wordt na de bestralingen minder, maar de borst(wand) blijft vaak gevoeliger dan voorheen. Deze klachten zijn een gevolg van zowel de operatie als de bestralingen. Ook kunnen de ribben ter plaatse gevoelig zijn door een reactie van het botvlies op de bestralingen.

Vaak voelt de bestraalde borst/borstwand op de lange termijn wat stugger aan dan de niet bestraalde kant. Dit komt doordat er littekenvorming optreedt in het onderhuids weefsel en de spieren van het bestraalde gebied. Ook kan de borst hierdoor op de lange termijn wat krimpen. De mate waarin dit gebeurt, is per persoon verschillend en mede afhankelijk van de operatie.

Lymfoedeem van de arm

Lymfoedeem (vochtophoping) in de arm is met name een gevolg van het weghalen van de oksellymfklieren. Na een okselkliertoilet is de kans op lymfeoedeem in de arm gemiddeld 30%. Ook na radiotherapie op de oksel kan lymfeoedeem ontstaan. De kans is echter wel lager, namelijk gemiddeld 15%.

Zwelling van de arm door lymfevocht treedt soms pas jaren na de behandeling op en is vaak blijvend. Naast de arm kan het lymfevocht zich ook ophopen in de borst of borstwand. Wel zijn er verschillende behandelmethoden voor lymfoedeem. Uw behandelend arts kan u zo nodig verwijzen.

Contact

Heeft u na het lezen nog vragen, aarzel dan niet deze aan uw behandelend arts of aan de medewerkers van de afdeling Radiotherapie te stellen. Ook kunt u telefonisch contact opnemen, telefoonnummer (038) 424 54 49.

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.

Meer informatie

​Voorlichtingsfilm bestraling

Ter voorbereiding op uw behandeling kunt u de voorlichtingsfilm over breatthold bekijken.

youtube  
 


3 augustus 2017 5626 Nee Ja

Stuur door

Door onderstaande invulvelden in te vullen, stuurt u deze informatie gemakkelijk door.
Aan emailadres*
   
Uw naam Uw emailadres*
   
Bericht