ISALA

Weergave

Om u de beste leesbaarheid te bieden, kunt u hier het lettertype en de achtergrondkleur naar wens aanpassen.

Lettertype


Achtergrond

Radiotherapie bij prostaatkanker

Prostaatkanker is een van de meest voorkomende tumorsoorten in Nederland. Ruim 6.500 mannen krijgen hier jaarlijks mee te maken. Ruim 70% van deze mannen is 65 jaar of ouder. Hoe ouder een man is, hoe groter de kans op kanker van de prostaat.​

Behandeling

Radiotherapie, of te wel bestraling, is de meest toegepaste vorm van behandeling bij prostaatkanker. We gebruiken hierbij meestal een uitwendige bestralingsbehandeling. Deze bestaat in de meeste gevallen uit 35 kortdurende behandelingen, die gedurende zeven weken plaatsvinden.
Bij kleinere tumoren kan eventueel ook een operatieve verwijdering van de prostaat worden overwogen. Soms combineren we radiotherapie of een operatieve verwijdering met een hormonale behandeling.  
Hieronder leest u meer over de uitwendige bestraling van prostaatkanker.

Voorbereiding

Uw eerste bezoek

Tijdens uw eerste bezoek heeft u een gesprek met de radiotherapeut-oncoloog. Dit is de medisch specialist die  verantwoordelijk is voor uw bestralingsbehandeling. Aan de hand van de beschikbare gegevens en een lichamelijk onderzoek bespreekt de arts met u het behandelplan en krijgt u uitleg over de bestraling. Tijdens dit gesprek krijgt u veel informatie. Daarom raden wij u aan uw partner of een familielid mee te nemen naar dit gesprek, dat ongeveer 45 minuten duurt. Als u medicijnen gebruikt, wilt u deze (of een actuele medicijnlijst) dan meebrengen?

Goudzaadjes

Om tijdens de bestralingen precies te zien waar uw prostaat zich bevindt, kan gebruikgemaakt worden van goudzaadjes. Dit zijn zeer kleine staafjes van goud, die in uw prostaat worden ingebracht en zichtbaar zijn op een röntgenfoto. Door het maken van foto's tijdens de bestraling wordt gecontroleerd of de prostaat geheel binnen het bestraalde gebied ligt. Zodoende krijgen de gezonde weefsels rond de prostaat minder straling en is er minder kans op bijwerkingen.

Over dit onderwerp is meer informatie beschikbaar. U vindt deze informatie onderaan deze folder op onze website, onder het kopje ‘Gerelateerde folders’.

Voorlichtingsgesprek

Voorafgaand aan de  CT-scan krijgt u van één van onze voorlichtingslaboranten uitleg over uw behandeling. De laborant zal met behulp van beeldmateriaal de gang van zaken nogmaals aan u uitleggen. In alle rust kunt u eventuele onduidelijkheden of vragen over de komende bestralingsbehandeling bespreken. Ook tijdens uw behandeltraject kunt u altijd met vragen terecht bij de laboranten.

Plasvoorschrift

We verzoeken u om zowel naar de CT-scan als naar de bestralingen met een gevulde blaas te komen.
Dit doet u door één uur voor uw afgesproken tijd (meestal thuis) naar het toilet te gaan om te plassen. Meteen daarna drinkt u 2 à 3 glazen water, in totaal  400 ml. U komt naar de afdeling voor uw behandeling en daarna mag u weer plassen. Een gevulde blaas is belangrijk omdat:

  • Een gevulde blaas de darmen voor een deel uit het bestralingsgebied drukt en daardoor minder kans op bijwerkingen geeft.
  • Een min of meer gelijke blaasvulling bijdraagt aan nauwkeurigheid van de bestralingen.

CT-scan

Als voorbereiding op de bestraling wordt er een CT-scan gemaakt. De CT-scan is een röntgenapparaat dat nauwkeurig de plaats van de tumor en de omliggende organen in het lichaam in beeld brengt.
De radiotherapeut-oncoloog gebruikt de beelden van de CT-scan om het te bestralen gebied aan te geven.
Voordat de CT-scan plaatsvindt, wordt de houding bepaald waarin u bestraald gaat worden. Er worden markeringen en tatoeagepuntjes op uw lichaam aangebracht. Hiermee kunnen we u tijdens de bestralingen in exact dezelfde houding neerleggen. U mag wel douchen maar geen zeep gebruiken op de bestraalde gebieden. Omdat de CT-scan alleen gebruikt wordt voor plaatsbepaling en berekeningen krijgt u geen uitslag van dit onderzoek. Het maken van de CT-scan duurt ongeveer 20 minuten.

Bestraling

Nadat op beelden van de CT-scan is ingetekend, wordt een bestralingsplan gemaakt en wordt de benodigde hoeveelheid straling berekend. Aangezien het maken van een bestralingsplan en de controle veel tijd vraagt, duurt het vaak een week voordat de bestraling begint.

De bestraling

De bestraling wordt uitgevoerd door radiotherapeutisch laboranten. Zij zijn speciaal opgeleid om de bestralingstechnieken toe te passen. Zij zijn ook degenen bij wie u, in eerste instantie, met uw vragen terecht kunt. De laboranten leggen u voor de bestralingen met behulp van de markeringen en tatoeagepuntjes op uw huid steeds in dezelfde houding. Daarbij is het van belang dat u zo stil mogelijk blijft liggen. Het te bestralen gebied wordt met een lichtbundel en de gegevens in de computer nauwkeurig ingesteld.
U wordt van verschillende richtingen bestraald, dit kan variëren van 3 – 15 bestralingsbundels.

Eén van de technieken die daarbij gebruikt kan worden is IMRT. Het is ook mogelijk dat u met behulp van VMAT techniek behandeld wordt. Meer over bestralingstechnieken leest u op de website van radiotherapie.

De behandelingstijd varieert tussen de 10 en 20 minuten. Tijdens de bestraling zelf ligt u alleen in de bestralingsruimte. De radiotherapeutisch laboranten kunnen u op monitoren zien en via een intercom horen. Van de bestraling zelf merkt u weinig, u hoort alleen het zoemende geluid van het bestralingstoestel. Wanneer de bestralingsdosis is afgegeven, slaat het toestel automatisch af. Als het toestel is uitgeschakeld, is er geen straling meer in de ruimte of in uw lichaam. Door de bestraling wordt u niet radioactief. 

De bestraling wordt uitgevoerd door radiotherapeutisch laboranten. Zij zijn speciaal opgeleid om de  bestralingstechnieken toe te passen. Zij zijn ook degenen bij wie u, in eerste instantie, met uw vragen terecht kunt. Als u het op prijs stelt, kan uw partner of begeleider een keer meekijken in de bestralingsruimte. Dit kan in overleg met de laboranten van het bestralingstoestel.

Controlefoto's

Vooraf aan de bestraling maken wij controlefoto's vanuit twee richtingen. Met deze foto's controleren we met behulp van de goudzaadjes (goudmarkers) de positie van de prostaat in het bestralingsveld.
Als er geen goudzaadjes zijn geplaatst, wordt de positie gecontroleerd aan de hand van botstructuren in dit gebied.

Wanneer blijkt dat een correctie nodig is, gebeurt dit door een kleine tafelverschuiving uit te voeren.

Bijwerkingen

Door de radiotherapie kunnen bijwerkingen optreden, zowel tijdens de bestraling als daarna. De bijwerkingen treden meestal niet direct op en kunnen per persoon verschillend zijn. Naast algemene bijwerkingen zoals huidirritatie en vermoeidheid kunt u enkele bijwerkingen hebben die vooral bij de bestraling van de prostaat voorkomen, namelijk darmklachten, plasklachten en erectiestoornissen.

Mogelijke bijwerkingen op korte termijn ( tijdens en vlak na de bestralingsperiode)

Vermoeidheid

Vermoeidheid komt vaak voor als bijwerking van bestraling en is in dit geval dus geen direct gevolg van uw ziekte. Deze vermoeidheid treedt tijdens de bestralingsbehandeling op en verdwijnt meestal geleidelijk na beëindiging van de radiotherapie.

Tips bij vermoeidheid:

  • Probeer uw dagelijks ritme niet te verstoren, maar doe uw activiteiten in een rustiger tempo.
  • Regel uw bezoek op een zodanige wijze dat dit u niet teveel vermoeit.
  • drink voldoende; een richtlijn is 1,5 liter per dag

Reactie van de huid

De in het bestralingsgebied gelegen huid kan geleidelijk aan rood worden. De mate van roodheid hangt af van de stralingsdosis en gaat soms gepaard met jeuk en een licht branderig gevoel. De reactie is het sterkst op plaatsen waar de huid meestal wat vochtig is, bijvoorbeeld in de bilspleet. De huidreactie verschilt van patiënt tot patiënt en verdwijnt geleidelijk na de radiotherapie.

Tips voor behandeling van de bestraalde huid:

  • Ga niet zwemmen en neem geen uitgebreid bad.
  • Gebruik bij het douchen gerust zeep, behalve op het bestraalde gebied dat u beter alleen met water kunt wassen en voorzichtig droog kunt deppen.
  • Vermijd stugge en schurende kledingstukken en het gebruik van pleister in het bestraalde gebied.
  • Krab bij jeuk van de bestraalde huid niet. Meld het optreden van jeuk aan de radiotherapeutisch laborant of uw radiotherapeut.
  • Fel zonlicht doet de huidreactie toenemen ter hoogte van het bestraalde gebied. U mag in de zon verblijven, mits de bestraalde huid met kleding is afgedekt. Een maand nadat de huidreactie is verdwenen, mag het bestraalde gebied weer voorzichtig aan zonlicht worden blootgesteld (gebruik dan een zonnecrème met een hoge beschermingsfactor).
  • Gebruik geen hoogtezon, rode lamp, solarium of zonnebank tijdens de radiotherapie zonder eerst advies te vragen aan uw radiotherapeut
  • Wanneer de roodheid van de huid verdwenen is, kan de huid wat droog en schraal aanvoelen. Het gebruik van (baby)olie helpt om de huid te verzachten.

Vaak moeten plassen

Bij bestraling van de prostaat ligt een gedeelte van de blaas in het te bestralen gebied. Daardoor kunnen klachten ontstaan. We vragen u ervoor te zorgen dat uw blaas tijdens de dagelijkse behandeling goed gevuld is, omdat dan een gedeelte van de blaas buiten het bestralingsgebied blijft. Zie het ook het eerder genoemde plasvoorschrift.

  • De klachten die kunnen ontstaan lijken op die van een blaasontsteking:
  • vaak kleine beetjes plassen
  • telkens weer een dringende behoefte om te plassen (vaak laat de eerste straal op zich wachten en verloopt het plassen moeilijk of komt er niets)
  • een schrijnend gevoel tijdens het plassen
  • pijn in de onderbuik
  • troebele urine.

Na beëindiging van de bestraling verdwijnen de klachten binnen enkele weken.

Frequente, dunne ontlasting

Bij de bestraling van de prostaat, kan de endeldarm reageren. Er ontstaat vaker aandrang tot ontlasting, waarbij de hoeveelheid ontlasting gering is. Op den duur kan de ontlasting ook dun worden, al of niet met slijmbijmenging en/of een beetje bloed. Na beëindiging van de bestraling, verminderen en verdwijnen de klachten meestal geleidelijk.

Tips bij frequente, dunne ontlasting

  • Drink voldoende vocht; zo’n 1,5 liter per dag.
  • Overleg, bij heftige klachten met veel vochtverlies, met uw radiotherapeut of het zinvol is om medicijnen of aangepaste voeding te gebruiken.
  • Ga ook bij het plassen op het toilet zitten. Hiermee voorkomt u dat het ongewenste verlies van slijm en/of ontlasting uw kleding bevuilt.

Mogelijke bijwerkingen op lange termijn (maanden, jaren na de bestralingsperiode)

Veranderd ontlastingspatroon

Bij sommige patiënten blijft het ontlastingspatroon ook na het einde van de behandeling anders dan ze gewend waren. Het kan zijn dat u vaker naar het toilet moet dan voorheen. Ook lukt het soms niet meer om de ontlasting bij aandrang lang op te houden. Er kan ook blijvende slijmafscheiding voorkomen. In een enkel geval kunnen medicijnen of een aangepast voedingspatroon de klachten doen verminderen.

Bloedverlies bij de ontlasting

Soms blijft een deel van de endeldarm kwetsbaar en treden er sneller dan normaal kleine slijmvliesbeschadigingen op met als gevolg bloedverlies bij de ontlasting. Het is hierbij van belang dat de ontlasting niet te hard wordt. Harde ontlasting beschadigt het slijmvlies eerder dan zachte ontlasting. Als het bloedverlies gering is en niet vaak voorkomt, is er geen aanvullende behandeling nodig. Bloedverdunnende medicijnen kunnen het bloedverlies verergeren.

Erectiestoornissen

Bij ongeveer een derde van de voor prostaatkanker bestraalde patiënten treden er na verloop van tijd problemen met de erectie op. De erectiestoornissen na bestraling zijn meestal een blijvend gevolg van veranderingen in kleine bloedvaten die de penis van bloed voorzien. Ook het gebruik van medicijnen tegen prostaatkanker heeft invloed op de erecties en seksualiteitsbeleving. Deze medicijnen ontlenen hun werking en bijwerkingen (in tegenstelling tot de bestraling) aan beïnvloeding van de mannelijke geslachtshormonen. Na het staken van deze middelen verdwijnen in de regel ook de bijwerkingen na verloop van tijd.

Contact

Heeft u na het lezen nog vragen, aarzel dan niet deze aan uw behandelend arts of aan de medewerkers van de afdeling Radiotherapie te stellen. Ook kunt u telefonisch contact opnemen, telefoonnummer (038) 424 54 49.

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.

Links

Voor meer informatie kunt u ook andere websites raadplegen:

Voorlichtingsfilm bestraling

Ter voorbereiding op uw behandeling kunt u de voorlichtingsfilm over bestraling kijken.


2 augustus 2017 5629 Nee Nee

Stuur door

Door onderstaande invulvelden in te vullen, stuurt u deze informatie gemakkelijk door.
Aan emailadres*
   
Uw naam Uw emailadres*
   
Bericht