ISALA

Weergave

Om u de beste leesbaarheid te bieden, kunt u hier het lettertype en de achtergrondkleur naar wens aanpassen.

Lettertype


Achtergrond

Rugwervels vastzetten (spondylodese)

​Spondylodese is een operatie waarbij de ruggenwervels aan elkaar worden vastgezet. Hier lichten we toe hoe de operatie, de voorbereiding en nabehandeling in zijn werk gaat.

Uitleg

Spondylodese betekent het aan elkaar vastzetten van de ruggenwervels (spondylo betekent wervel). In de meeste gevallen zal de operatie worden uitgevoerd in het onderste deel van de wervelkolom: het onderste gedeelte waartoe de lendenwervels (lumbaal) en het heiligbeen (sacraal) behoren. (Zie afbeelding 1).

Afbeelding 1: Wervelkolom normaal
 

Doel

Het doel van een spondylodese is:

  • het vastzetten (stabiliseren) van een deel van de wervelkolom
  • het verminderen van de pijnklachten
  • het voorkomen van (verdere) zenuwbeschadiging en mogelijke uitval van lichaamsfuncties, waardoor bijvoorbeeld een klapvoet kan ontstaan.

Een spondylodese kan op verschillende manieren worden uitgevoerd. Uw arts heeft in overleg met u besloten welke methode voor u het meest effectief is.

Wanneer

Een spondylodese wordt vaak toegepast bij te veel beweeglijkheid (instabiliteit) van wervels ten opzichte van elkaar. De instabiliteit kan het gevolg zijn van:

  • een breuk (fractuur) van een of meerdere wervels
  • ernstige slijtage van de wervels door veroudering (Afbeelding 2). Hierbij wordt de tussenwervelschijf minder elastisch door vergroting van de zogenoemde facetgewrichtjes en verdikking van de banden (ligamenten) tussen de wervels onderling. Dit proces veroorzaakt instabiliteit, waardoor de wervels zich ten opzichte van elkaar kunnen gaan verplaatsen (afglijden)
  • een (eerdere) operatie aan de wervelkolom.
  • een tumor of ontstekingsproces van de tussenwervelschijf of een wervel

Ook wordt een spondylodese verricht bij een scoliose: een verkromming van de wervelkolom. Bij een scolioseoperatie worden niet alleen de wervels onderling vastgezet, maar wordt ook zoveel mogelijk de rug rechtgezet.

 Afbeelding 2: Bovenaanzicht wervel

 

Klachten

De hierboven genoemde aandoeningen van de wervelkolom kunnen zoals gezegd instabiliteit van de rug veroorzaken.

Door deze instabiliteit ontstaat meer beweeglijkheid van de wervels, waardoor die sneller kunnen slijten. Hierdoor kan een vernauwing van het wervelkanaal optreden, die op zijn beurt beknelling en beschadiging van de zenuw kan veroorzaken. Dit kan gepaard gaan met

  • pijn
  • verlies van het functioneren (functie) van de zenuw, waardoor in de benen tintelingen, krachtsverlies, pijn en een doof gevoel ontstaan.

De klachten van scoliose kunnen zijn: een verminderde longfunctie (vermoeidheid), hoofdpijn en uitstralende pijn naar de benen, afhankelijk van de houding. Scoliose kan bij de geboorte al aanwezig zijn, maar openbaart zich vaak op puberleeftijd.

Voorbereiding

Onderzoek

Behalve lichamelijk onderzoek en het bespreken van uw specifieke klachten kan uw arts een MRI- of CT-scan laten verrichten om de juiste diagnose en/of de juiste operatiemethode te kunnen bepalen.
Meer over deze onderzoeken leest u onderaan deze pagina.

Preoperatief bureau

In de periode voor uw operatie heeft u een afspraak bij de anesthesist. Hij bespreekt met u welke vorm van verdoving (anesthesie) u krijgt. Tevens neemt hij met u door met welke thuismedicatie u voorafgaande aan de operatie moet doorgaan of moet stoppen.

Conditie

Het is belangrijk dat uw conditie voorafgaand aan de operatie zo goed mogelijk op peil blijft. U kunt dit doen door binnen uw mogelijkheden zo veel mogelijk te (blijven) bewegen. Hiervan zijn wandelen,
zwemmen en fietsen goede voorbeelden.

Als u onder behandeling van een fysiotherapeut bent, kunt u eventueel in overleg met hem doornemen wat voor u goede oefeningen zijn.

Gewicht

Overgewicht heeft negatieve invloed op de wervelkolom en kan ertoe leiden dat uw klachten verergeren. Bovendien kan overgewicht het herstel na de ingreep vertragen. Het is daarom raadzaam af te vallen als u te zwaar bent. Via uw huisarts kunt u desgewenst worden doorverwezen naar een diëtist.

Roken

Onderzoek heeft aangetoond dat bij rokers het vastgroeien van de wervels na de operatie minder snel verloopt. We raden u daarom aan gedurende de gehele herstelperiode niet te roken.

Dag vóór de operatie

Op de dag vóór de operatie wordt u twee keer een klysma toegediend. (Het kan zijn dat u dit thuis doet; in dat geval krijgt u hiervoor instructies.) Dit is niet alleen nodig vanwege de uitgebreidheid van
de ingreep, maar ook omdat de operatie soms via de buik en/of in de buurt van de darm plaatsvindt. Het doel van het klysma is ervoor te zorgen dat er zich tijdens de operatie zo min mogelijk ontlasting
bevindt in de dikke darm.

Soorten rugoperaties

Zoals al opgemerkt, kan een spondylodese op vier verschillende manieren worden uitgevoerd. Uw arts heeft met u besproken welke van de onderstaande operaties hij bij u zal toepassen:

  • 360°-spondylodese: een benadering via zowel de voorkant als de achterkant van de wervelkolom
  • dorsale spondylodese: een benadering via de achterkant van de wervelkolom
  • ventrale spondylodese: een benadering via de voorkant van de wervelkolom
  • Scolioseoperatie: een combinatie van het vastzetten van wervels (spondylodese) én het rechtzetten van de rug.

360°-spondylodese

Voor deze methode wordt vaak gekozen als stabilisatie van zowel de voor- als de achterkant van de wervelkolom nodig is.

  • U ligt tijdens de ingreep eerst op de rug (bij de operatie aan de voorzijde) en dan op de buik (bij de operatie aan de achterzijde).
  • De ingreep vindt meestal plaats ter hoogte van de lendenwervels (Afbeelding 3).
  • Hierbij draait de orthopeed vanaf de achterkant van de rug (dorsaal) schroeven in de botvormige uitsteeksels (pedikels) van boven elkaar liggende wervels.
  • De schroeven worden door middel van stangen met elkaar verbonden.
  • Dit geeft de stabiliteit aan de achterkant van de wervelkolom. Als de tussenwervelschijf onvoldoende stabiliteit kan garanderen, wordt deze verwijderd.
  • Vervolgens benadert de orthopeed vanaf de buikzijde de voorkant (ventraal) van de wervelkolom. Daar vervangt hij de tussenwervelschijf door een zogenaamde cage (Engelse woord voor ‘kooi’). Een cage is een soort kooitje, gevuld met kunstbot, dat de vrijgekomen ruimte opvult. Hierdoor wordt voorkomen dat de wervels gaan ‘inzakken’ en ontstaat stabiliteit aan de voorkant.
  • Beide ingrepen samen vormen de 360°-spondylodese.
 
Afbeelding 1: 360 ° spondylodese, zijaanzicht wervels

 

Dorsale spondylodese

Het stabiliseren van de wervelkolom gebeurt bij deze operatie alleen via de achterkant van de wervelkolom (rugzijde = dorsaal).

  • Tijdens de ingreep ligt u op uw buik, zodat de rug enigszins gekromd is.
  • De orthopeed draait schroeven in de doornvormige uitsteeksels (pedikels), die daarna met elkaar worden verbonden met titanium staafjes. Als dit geheel onvoldoende stevigheid oplevert, verwijdert de orthopeed een deel van de tussenwervelschijf en vult de tussen de wervels geplaatste cage op met kunstbot.

Ventrale spondylodese

Hierbij vindt het stabiliseren van de wervelkolom alleen plaats via de voorkant van de wervelkolom (buikzijde = ventraal).

  • Tijdens de ingreep ligt u op uw rug.
  • Bij deze ingreep verwijdert de orthopeed de tussenwervelschijf en vervangt deze door een cage (Engelse woord voor ‘kooi’), gevuld met eigen bot of kunstbot. Als dit onvoldoende stevigheid oplevert, kan de cage worden gefixeerd met schroeven.
  • Het bot en de wervels moeten aan elkaar vastgroeien; dit kan drie maanden tot een jaar duren.

Deze operatiemethode wordt ook wel de STALIF genoemd, dat staat voor: Stand alone Anterior Lumbar Interbody Fusion.

Scolioseoperatie

Een scoliose is een zijdelingse verkromming van de rug, meestal ter hoogte van de borstwervels. Kenmerkend zijn een gekanteld bekken met daarbij het gevoel van ongelijke beenlengte.

  • Bij een scolioseoperatie zet de orthopeed de rug zoveel mogelijk recht met behulp van twee metalen staven aan de achterkant van de wervelkolom.
  • De staven worden vastgezet met schroeven en haken (Afbeelding 4).
  • De operatie kan zowel vanuit de voor- als de achterkant van de wervelkolom plaatsvinden. De operatie wordt in principe uitgevoerd bij patiënten ouder dan 12 jaar.
  • Omdat dit een grote en zeer risicovolle operatie is, zal de arts hierover uitvoerig informatie verstrekken.
 
Afbeelding 4: Achteraanzicht

 

Duur van de ingreep

De duur van de operatie hangt af van het soort ingreep, maar ook van de uitgebreidheid van de ingreep. Op de verpleegafdeling hoort u van de verpleegkundige of zaalarts hoe lang de ingreep zal duren en hoe lang u ongeveer op de uitslaapkamer zal verblijven.

Na de operatie

Als de operatie is afgerond, gaat u naar de uitslaapkamer. Een van de medewerkers van de uitslaapkamer zal uw contactpersoon hierover informeren. Op de uitslaapkamer komt u bij uit de narcose en worden uw hartslag, bloedsomloop en andere lichaamsfuncties nauwkeurig in de gaten gehouden.

Na een korte periode op de uitslaapkamer gaat u terug naar de verpleegafdeling. Ook hiervan wordt uw contactpersoon op de hoogte gesteld. Als u weer terug bent op de verpleegafdeling, mag u bezoek ontvangen.

Drains en katheters

Gezien de uitgebreidheid van de ingreep is het normaal dat de wond nabloedt. Daarom is in het wondgebied soms een plastic slangetje (drain) aangelegd, dat het wondvocht en bloed afvoert.
Ook heeft u tijdens de ingreep een blaaskatheter gekregen. Zowel de drain als de blaaskatheter worden de dag na de operatie meestal weer verwijderd.

Pijn

U krijgt na de ingreep standaard pijnstillers. Vaak is het nodig hier een aantal weken mee door te gaan. Als de pijnbestrijding voor u niet voldoende is, vertel het dan aan de verpleegkundige. De ene patiënt ervaart meer pijn dan de andere.
Op het moment dat de pijn minder wordt, kunt u het gebruik van pijnstillers afbouwen. U moet dan wel uw oefeningen gewoon kunnen blijven doen. Instructies hierover krijgt u op de verpleegafdeling tijdens het ontslaggesprek.

Bloedverdunnende injecties

Na een operatie bestaat altijd een kans op bloedstolling (trombose). Daarom krijgt u in de periode dat u in ons ziekenhuis verblijft, dagelijks een prik om trombose te voorkomen. Als u al bloedverdunnende medicijnen gebruikt, zal hiermee uiteraard rekening worden gehouden.

Voeding

Na de operatie hebben de darmen een verminderde werking. Daarom zal de arts de dag na de operatie bepalen of dit zich weer heeft hersteld. U mag dan in principe weer beginnen met vaste voeding. Uiteraard wordt daarbij rekening gehouden met uw behoefte.

Stijfheid

Door de ingreep is het geopereerde gedeelte van uw rug stijf en de soepelheid van uw wervelkolom verminderd. Dit hoeft echter geen probleem te zijn in uw dagelijks leven.

Revalidatie

U hoeft geen korset te dragen na de operatie.

Na de operatie mag u direct weer gaan bewegen (mobiliseren). De soort ingreep en de uitgebreidheid hiervan bepalen dat het bewegen bij de ene patiënt sneller en makkelijker verloopt dan bij de andere. Onder begeleiding van de fysiotherapeut in het ziekenhuis gaat u oefeningen doen die uw zelfstandigheid bevorderen en u leert omgaan met uw tijdelijke beperkingen.

Het is nog niet de bedoeling dat u kracht- of lenigheidoefeningen gaat doen. Daarvoor moet de wond eerst enigszins genezen zijn. U krijgt daarom de eerste zes weken verder geen fysiotherapie. Pas bij de eerste controle – ongeveer zes weken na de operatie – bepaalt de orthopeed of u al aan fysiotherapie toe bent. Tot die tijd kunt u volstaan met de oefeningen die u in het ziekenhuis heeft meegekregen.

Duur

Voor de totale duur van de revalidatie moet u rekenen op 6 tot 12 maanden. De duur kan per ingreep verschillen. Het vergroeien van de wervels zal ongeveer 3 tot 6 maanden in beslag nemen.

Wat mag wel en niet

De eerste zes weken mag u:

  • wandelen en liggen
  • zitten en staan, in beperkte mate, voor zover uw lichaam dit toelaat
  • traplopen.

Wat mag u niet doen de eerste zes weken:

  • zwaarder tillen dan 5 kilo
  • voorover bukken
  • fietsen of brommer rijden
  • zelf auto rijden; tijdens de eerste controle (zes weken na de operatie) kunt met uw orthopeed overleggen wanneer dit weer mag:
  • stofzuigen, bedden opmaken, ramen wassen enz.
  • hardlopen.

Wat moet u vermijden:

  • onverwachte bewegingen
  • langdurig staan
  • onderuitgezakt zitten
  • draaibewegingen van de romp, d.w.z. houd uw schouders recht ten opzichte van uw bekken.

Complicaties

Ondanks dat de operatie met grote zorgvuldigheid wordt uitgevoerd, is de kans op complicaties aanwezig. Hieronder staan de mogelijke complicaties en risico’s op een rijtje:

  • Nabloeding – De kans hierop is het grootst de eerste dagen na de operatie.
  • Irritatie/beschadiging van een zenuwwortel met als mogelijk gevolg: een plek op het been die wat doof aanvoelt, krachtverlies in het been, plas- en/of ontlastingsproblemen of een klapvoet. Deze complicaties zijn meestal van tijdelijke aard, maar volledig herstel kan variëren van enkele weken tot maanden. Zenuwletsel kan door verkeerde schroefplaatsing veroorzaakt worden. Tevens is er, als er ter plaatse van het ruggenmerg wordt geopereerd, een kans op het krijgen van een dwarslaesie. Gelukkig komt dit slechts zeer zelden voor.
  • Darmperforatie – Dit is een weinig voorkomende complicatie die kan ontstaan tijdens de operatie.
  • Infectie – Een infectie openbaart zich meestal in de eerste weken na de ingreep. Verschijnselen zijn:
    - de wond lekt meer dan een week
    - het wondvocht is niet helder, gelig van kleur en ruikt
    - u heeft aanhoudende koorts na de operatie (meer dan 38° C)
    - u blijft zich ziek en moe voelen en hebt weinig eetlust.

Als u een of enkele verschijnselen signaleert, moet u contact opnemen met de polikliniek Orthopedie via telefoonnummer (038) 424 56 56.

  • Materiaalbreuk – Een enkele keer kan een schroef breken. Meestal gaat dit samen met toenemende pijnklachten. In dit geval kunt u contact opnemen met uw huisarts. Als het vermoeden bestaat dat materiaalbreuk de oorzaak van de pijn is, zal hij u doorverwijzen naar uw orthopeed.
  • Trombose of longembolie – Dit is de benaming voor een bloedstolsel dat zich vastzet in een bloedvat en zo een afsluiting veroorzaakt. Als dat in de longen gebeurt, heet het een longembolie. Meestal vindt dit plaats in een been (trombosebeen). U herkent trombose aan een dik, rood en warm onderbeen. Een longembolie kenmerkt zich door pijn bij het ademen. Als u deze verschijnselen herkent, moet u contact opnemen met uw huisarts.
  • Niet-vastgroeien van de wervels – U zult hier niet altijd iets van merken omdat de operatie zelf al een bepaalde mate van stabiliteit geeft aan de wervelkolom. Een röntgenfoto geeft hierover duidelijkheid.
  • Lekkage van hersenvocht – Rondom de hersenen bevindt zich vocht, afgeschermd door een vlies. Het vlies loopt door tot in de onderste lendenwervels. Een beschadiging kan verlies van hersenvocht veroorzaken. Dit kan gepaard gaan met hoofdpijn. Vaak herstelt zich dit spontaan.

Weer naar huis

De opnameduur varieert van ongeveer 3 tot 10 dagen, afhankelijk van de soort en uitgebreidheid van de operatie. Voordat u naar huis kunt, moet u aan een aantal voorwaarden voldoen:

  • U moet zelfstandig kunnen lopen.
  • U moet zelfstandig in- en uit bed kunnen komen.
  • Er moet sprake zijn van een goede wondgenezing.
  • Uw thuissituatie moet geregeld zijn. Ondanks dat u een bepaalde mate van zelfstandigheid heeft als u naar huis gaat, is het nog niet mogelijk dat u volledig voor u zelf kunt zorgen. Zeker als u alleenstaand bent, is het verstandig om voorafgaand aan de operatie aan familie, buren of kennissen te vragen of zij hand- en spandiensten kunnen verrichten. Het gaat dan vooral om de eerste weken na de operatie. Eventuele ondersteuning door de thuiszorg (bijvoorbeeld bij het verbinden van de wond of bij lichamelijke verzorging) kan worden geregeld vanuit het ziekenhuis.

Poliklinische controle

De eerste poliklinische controle vindt zes weken na de operatie plaats. U heeft dan een afspraak bij een van de arts-assistenten (orthopeed in opleiding). Hij zal met u onder andere bespreken of u
mag beginnen met fysiotherapie en of u weer mag autorijden. Drie maanden en (vaak) zes maanden na uw operatie heeft u opnieuw een controleafspraak op de polikliniek.

Resultaat

Na verloop van tijd ontstaat steeds meer stevigheid doordat nieuw bot zich gaat vormen tussen de wervels. Dit leidt vaak tot verbetering van de functionaliteit en vermindering van de pijnklachten. Het kan echter voorkomen dat door de verandering van de stand van de wervelkolom en/of door een reeds beschadigde zenuw de klachten na de operatie niet volledig verdwijnen.

Herstel na de operatie kan soms wel een jaar duren. Tot die tijd mag u dan ook verwachten dat de dan nog aanwezige klachten verminderen. Klachten die na die tijd nog aanwezig zijn, zullen meestal niet meer verdwijnen.

Ook na een scolioseoperatie zullen de wervels met elkaar vergroeien. Dit proces kan een half jaar tot een jaar duren. Een volledige correctie van de stand van de rug is vaak niet mogelijk omdat de ribben al te veel zijn vergroeid. Zie afbeelding 4: de situatie voorafgaand aan de operatie en de stand van de wervelkolom na de operatie.

Werk- en sporthervatting

Hoewel de operatie tot doel heeft uw klachten te verminderen en de stabiliteit van uw wervelkolom te vergroten, is het niet vanzelfsprekend dat u elke vorm van sport of werk kunt hervatten. Over het algemeen geldt dat u sporten waarbij veel lichamelijke kracht wordt gevraagd, beter kunt vermijden. Dit geldt ook voor contactsporten.

Langdurig en zwaar werk of werk waarbij u een houding moet aannemen die slecht is voor de rug, is niet aan te bevelen.

Omdat de intensiteit waarmee werk en sport worden uitgeoefend voor iedere patiënt verschillend is, is het raadzaam om dit met uw behandelend orthopeed te bespreken.

Contact

Heeft u nog vragen, dan kunt u bellen met de locatie waar u onder behandeling bent:

Zwolle, Kampen of Heerde

Orthopedie
(038) 424 56 56 (bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur)

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.


31 augustus 2017 5905 Nee Nee

Stuur door

Door onderstaande invulvelden in te vullen, stuurt u deze informatie gemakkelijk door.
Aan emailadres*
   
Uw naam Uw emailadres*
   
Bericht