ISALA

Weergave

Om u de beste leesbaarheid te bieden, kunt u hier het lettertype en de achtergrondkleur naar wens aanpassen.

Lettertype


Achtergrond

Behandeling van lymfoedeem

Leefadviezen en behandeling

Lymfoedeem is een onderhuidse ophoping van vocht en eiwitten, wat verschillende oorzaken kan hebben. Lymfoedeem kan aangeboren zijn, maar het ontstaat in veel gevallen door een beschadiging van het lymfestelsel. Hierbij kunt u denken aan een operatie of een behandeling van tumoren waarbij de lymfeklieren zijn behandeld. Hier leest u wat lymfoedeem precies is, hoe het kan ontstaan en wat de behandelmogelijkheden zijn.

‘Oedeem’ betekent vochtophoping. Bij lymfoedeem is er sprake van een ophoping van lymfevocht en eiwitten onder de huid. Deze ophoping ontstaat door een stoornis of blokkade in het lymfestelsel, waarbij de afvoer van lymfevocht beperkt is.
Het lymfestelsel bestaat uit lymfevaten en -knopen (ook wel lymfeklieren genoemd) die een netwerk vormen door het hele lichaam.
Het lymfestelsel heeft een belangrijke taak in het reinigings- en afweersysteem. De lymfeknopen in de liezen, oksels en de hals werken bovendien als een soort filters voor de vernietiging van afvalstoffen in het lichaam. Wanneer er een deel van het lymfestelsel beschadigd raakt kan er lymfoedeem ontstaan.

Oorzaken

Bij het ontstaan van lymfoedeem is er een onderscheid te maken tussen primair lymfoedeem en secundair lymfoedeem:

Primair lymfoedeem

Lymfoedeem kan aangeboren zijn. Men spreekt dan van primair lymfoedeem. Vanaf de geboorte zijn er dan minder lymfebanen aanwezig waardoor in de loop van het leven zwellingen kunnen ontstaan. Aangeboren lymfoedeem is vaak tweezijdig: klachten van zwelling kunnen aan beiden benen en/of armen optreden. Ook kan zwelling van het gelaat of van de buik optreden.
De meeste vormen van lymfoedeem zijn niet erfelijk, hoewel er wel vaak aanleg in een familie kan bestaan voor een slechtere ontwikkeling van het lymfestelsel vanaf de geboorte. Daardoor kunnen in sommige families meerdere mensen last hebben van zwelling ten gevolge van een ophoping van lymfevocht. Deze kunnen in het begin ontstaan tijdens momenten van een sterke belasting van het lymfesysteem zoals zwangerschap, bij zware inspanning, door overgewicht of tijdens de zomer.

Secundair lymfoedeem

Secundair lymfoedeem is lymfoedeem dat ontstaat door een beschadiging van het lymfestelsel. Vaak zijn bij secundair lymfoedeem de lymfeklieren verwijderd, waardoor het lymfevocht niet meer goed kan worden afgevoerd.

Oorzaken van het ontstaan van lymfoedeem kunnen zijn:

  • infecties (erysipelas/wondroos, cellulitis, infectie na operatie)
  • varices (langdurig bestaan van spataderen)
  • trombose
  • operatie
  • oncologische aandoening en/of behandelingen (kanker of de behandeling daarvan).

Door deze beschadiging, of zelfs het ontbreken van lymfeklieren, kan het lymfevocht niet, of in veel mindere mate, worden afgevoerd en ontstaat er een secundair lymfoedeem.

Bij secundair lymfoedeem door een oncologische oorzaak (ten gevolge van kanker) zijn vaak belangrijke grote kliergroepen verwijderd, zoals die in de oksel of de lies. Hierbij kunt u denken aan het verwijderen van lymfeklieren vanwege borstkanker, maar ook kan lymfoedeem ontstaan na een gynaecologische ingreep, een ingreep in het hoofd-hals gebied of een melanoom. Daarnaast kan er ook een beschadiging van het lymfestelsel optreden door bestralingen, littekens of het nemen van een lymfeklierbiopt. In sommige situaties kan er ook lymfoedeem optreden door afklemming van de lymfeafvoer door ingroei van een tumor of door een uitzaaiing.

Ook in andere lichaamsdelen dan een arm of been kan lymfoedeem ontstaan. Dan gaat het om het hoofd-hals gebied met inbegrip van het gezicht en om de romp/buik, inclusief de genitaliën. Op deze plaatsen kan de druk van het lymfoedeem benauwen en knellen en daardoor voor andere klachten zorgen.

Klachten

Een beginnend lymfoedeem geeft een moe en zwaar gevoel in uw arm of been, waarbij ook tintelingen kunnen voorkomen. Sommige mensen ervaren een afknellend gevoel. In enkele gevallen kan een acute zwelling van uw ledemaat optreden, inclusief de hand of de voet. Bij lymfoedeem heeft u een verhoogd risico op wondroos (erysipelas), huidklachten en gewrichtsklachten. Bij al deze symptomen is het van belang dat u actie onderneemt om verdere toename van het lymfoedeem te voorkomen.

Behandeling

Bij de behandeling van lymfoedeem zijn er verschillende therapieën die gelijktijdig of apart van elkaar toegepast kunnen worden om zoveel mogelijk afname van oedeem te bereiken. De behandeling bestaat uit twee fases: de ontstuwingsfase en de onderhoudsfase:

Ontstuwingsfase

Tijdens de ontstuwingsfase ligt de nadruk op het snel bereiken van volumevermindering, of te wel het zo snel mogelijk wegwerken van de vochtophopingen. Dit gebeurt met complexe fysische ontstuwingstherapie. Binnen deze fase bestaat de behandeling:

  • manuele lymfedrainage;
  • aanbrengen van compressie (zwachtels e.d.);
  • aanleren van zelfmassage;
  • leefregels toepassen;
  • informatie ontvangen over huid-, nagel- en voetverzorging.

De ontstuwingsfase duurt zolang er nog volumevermindering te verwachten is. Gemiddeld minimaal enkele weken, waarbij er meerdere malen per week behandeld zal worden. Deze fase wordt uiteindelijk afgesloten met het aanmeten en gaan dragen van één of meerdere therapeutisch elastische kousen.

Onderhoudsfase

In de onderhoudsfase is er geen volumevermindering meer te verwachten. De behandelingen zijn minder vaak nodig en de nadruk ligt op het stabiel houden van het lymfoedeem en het voorkomen van complicaties. Binnen deze fase ligt de nadruk op zelfmanagement en het naleven van de leefregels, waaronder het consequent dragen van de therapeutisch elastische kous(en), zelfmassage, huidverzorging, oefeningen doen en het vermijden van belastende activiteiten.
Hoe vaak u behandelt moet worden binnen deze fase is afhankelijk van de mate waarin het lymfoedeem stabiel blijft. Uw huidtherapeut zal tijdens de afspraken manuele lymfedrainage uitvoeren, eventuele vragen beantwoorden en de therapeutisch elastische kous(en) controleren op rek en pasvorm.

De onderhoudsfase duurt voor iedereen met lymfoedeem, ongeacht de oorzaak, vaak de rest van het leven. Hieronder worden de verschillende behandelingen toegelicht.

Ambulante compressietherapie

Ambulante compressietherapie is een combinatie van zwachtelen en bewegen. Zwachtelen, in combinatie met de juiste beweging, zorgt ervoor dat het vocht en daarmee ook de druk in de arm of het been afneemt, waardoor u meestal ook minder pijn zult hebben.

Manuele lymfedrainage

Bij deze behandeling worden de oppervlakkig gelegen lymfevaatjes in de huid handmatig aangezet tot extra vochtopname. Dit zorgt naast het zwachtelen voor afvoer van lymfevocht. Manuele lymfedrainage wordt volgens een specifiek omschreven methode uitgevoerd.

Lympha Press

Een Lympha Press, ook wel ‘drukgolfapparaat’ genoemd, kan als een aanvullende behandeling worden ingezet om het vocht in de arm of het been en eventueel de hand of voet te verminderen. Hierbij krijgt u een manchet om de arm of het been, die een bepaalde druk uitoefent. Dit zorgt er voor dat het vocht, wat uw lymfevaatjes niet meer voldoende zelfstandig afvoeren, voor een groot deel als het ware mechanisch afvoert.

Therapeutische elastische kous

Wanneer blijkt dat de maximaal te verwachte volumeafname van het lymfoedeem is bereikt, krijgt u een therapeutisch elastische kous aangemeten. Deze dient elke dag gedragen te worden om de behaalde volumevermindering te kunnen behouden.

Lymftaping

Dit is een techniek die gebruikt wordt als aanvulling op de manuele lymfedrainage. Deze tape is speciaal ontworpen voor lymfoedeem. De tape zorgt ervoor dat een gebied wat moeilijk te zwachtelen is, toch goed kan worden behandelt (bijvoorbeeld het gezicht, de hals of de schouder).

Leefadviezen


Huidverzorging

Goede huidverzorging is bij lymfoedeem extra belangrijk. Dit om klachten aan de huid, zoals wondroos, te voorkomen. Enkele tips voor een goede verzorging van uw huid:

  • Was uw huid met warm (niet heet!) water en een milde zeep of een op olie gebaseerde vloeibare zeep.
  • Dep de huid met een zachte handdoek droog. Let op dat u ook goed tussen de plooien van de tenen/vingers droogt om irritatie en verweking van de huid te voorkomen.
  • Houd de huid soepel en houd de zuurgraad in stand door u in te smeren met een ongeparfumeerde, vochtinbrengende, pH-neutrale lotion. Wij raden u aan dit te doen voordat u gaat slapen. Als u dit 's ochtends doet, voor het eventueel aantrekken van therapeutisch elastische kousen, kan de lotion het breisel van de kousen aantasten.
  • Inspecteer de huid regelmatig op wondjes, sneetjes of beginnende ontstekingen. Als u een dergelijk plekje ontdekt, doet u er goed aan dit te ontsmetten met een antibacteriële crème of lotion en af te dekken met een pleister.
  • Gebruik een zonnebrandcrème met minimaal een SPF30 beschermingsfactor. Zonverbranding vermeerdert de doorbloeding in het verbrande gebied, waardoor er meer lymfevocht in dat gebied circuleert. De lymfevaten kunnen dit onvoldoende afvoeren, waardoor een toename van de al bestaande zwelling ontstaat.
  • Geen tatoeage laten aanbrengen. Dit vergroot de kans op ontstekingen.
  • Wees voorzichtig met het ontharen van de benen. Gebruik bij voorkeur ontharingscrème in plaats van een scheermesje of wasstrip.
  • Probeer beten en krabben van huisdieren te voorkomen.
  • Probeer niet te krabben aan insectenbeten.

Leef- en beweegadviezen

U kunt zelf bijdragen aan een goede therapie door voldoende te bewegen en te sporten. Dit zorgt er voor dat u minder makkelijk in gewicht toeneemt en dat de lymfevaten gestimuleerd worden, waardoor minder vocht ophoopt in uw benen en/of armen. Activiteiten als wandelen, fietsen, zwemmen en gymnastiek (onder deskundige begeleiding) zijn erg geschikt. Sporten die kunnen leiden tot overbelasting of sporten met veel plotselinge bewegingen (bijvoorbeeld squash) kunt u beter vermijden. Dat geldt ook voor zwaar lichamelijk werk.

Daarnaast kunt u als lymfoedeempatiënt afwisselingen van extreme kou en extreme warmte beter vermijden. Dit heeft een negatief effect op uw aandoening. Bij plotselinge kou kan een spasme van de lymfevaten optreden, waardoor de afvoer van vocht wordt verslechterd. Bij extreme warmte, door de sauna, zon of bijvoorbeeld een hete douche, wordt de bloedcirculatie verhoogd en komt meer vocht in het weefsel. Dit vocht kan door de verminderde en/of deels afwezige werking van lymfevaten niet meer voldoende afgevoerd worden, waardoor de zwelling meer zal toenemen.

Behandelaars

In het Dermatologisch centrum werken huid- en oedeemtherapeuten, die gespecialiseerd zijn in de behandeling van lymfoedeem. Tijdens een eerste consult worden uw klachten in kaart gebracht en wordt een persoonlijk behandelplan opgesteld. Door een goede afstemming en samenwerking met de dermatologen kunnen we u optimale zorg leveren.

Vergoedingen

Voor een duidelijk inzicht in de eventuele vergoeding voor oedeemtherapie, raden wij u aan uw polisvoorwaarden na te kijken. Bij twijfel kunt u het beste contact op nemen met uw zorgverzekeraar.

Contact

Als u klachten heeft die op lymfoedeem kunnen wijzen, kunt u contact opnemen met ons secretariaat. Uw behandelend arts of regieverpleegkundige kan u ook naar ons verwijzen.

Het secretariaat van het Dermatologisch centrum is bereikbaar via telefoonnummer (038) 424 79 52. Wij zijn bereikbaar op werkdagen van 8.30 tot 12.00 uur en van 13.00 tot 16.30 uur.

Heeft u binnenkort een afspraak? Dan vindt u tijd en plaats waar u verwacht wordt in uw afspraakbevestiging.


20 mei 2014 6595 Nee Nee

Stuur door

Door onderstaande invulvelden in te vullen, stuurt u deze informatie gemakkelijk door.
Aan emailadres*
   
Uw naam Uw emailadres*
   
Bericht