ISALA

Baarmoederhalsuitstrijkje Pathologie

Een van de cytologische onderzoeken die de afdeling Pathologie doet, is het onderzoek van het baarmoederhalsuitstrijkje. Op deze pagina vindt u informatie over dit onderzoek.

Wat is een baarmoederhalsuitstrijkje?

Bij dit uitstrijkje worden cellen van de baarmoederhals afgenomen. Het gaat om cellen uit het overgangsgebied van de vagina (schede) naar de baarmoederhals. Voor de celafname gebruikt Isala de dunne laag methodiek (Surepath):

  • U neemt de cellen af met een afnameborstel;
  • U brengt de borstel met afgestreken cellen in het speciale surepathpotje met preservative vloeistof;
  • U stuurt het potje met borstel en celmateriaal per post naar het laboratorium;
  • Bekijk voor meer informatie de instructie voor het afnemen van cervixmateriaal.

U kunt het materiaal ook laten ophalen, maak hiervoor een afspraak met Pathologie.

Waarom worden uitstrijkjes gemaakt?

Dit gebeurt om baarmoederhalskanker te voorkomen. We onderzoeken de afgestreken cellen op een voorstadium van baarmoederhalskanker. Zien de cellen er normaal uit? Dan is de kans op baarmoederhalskanker heel klein. Is er inderdaad een voorstadium van baarmoederhalskanker? Dan is er een kleine kans dat uw patiënt later baarmoederhalskanker ontwikkelt. Het voorstadium is eenvoudig te behandelen. Hierdoor kunnen we voorkomen dat er jaren later een grote operatie nodig is.

Bij wie wordt een uitstrijkje gemaakt?

Alle vrouwen tussen de 30 en 60 jaar krijgen elke vijf jaar een oproep voor een uitstrijkje. Dit gebeurt via het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Een extra uitstrijkje is ook mogelijk bij klachten zoals:tussentijds bloedverliesbloederige afscheiding of bloedverlies na gemeenschap.

Wat onderzoekt het laboratorium?

De kwaliteit van de uitstrijk
Als de uitstrijk niet de juiste typen en hoeveelheid cellen bevat om te kunnen beoordelen, wordt de uitslag van ons onderzoek onvoldoende betrouwbaar. Na zes weken moet er dan een herhalingsonderzoek worden uitgevoerd.

De celsamenstelling van de uitstrijk
We bekijken of er voldoende cellen aanwezig zijn van de celtypen:

  • Plaveiselepitheel; bekleden de wand van de vagina en de buitenkant van de baarmoederhals;
  • Endocervicaalepitheel; (cylinderepitheel) bekleden het kanaaltje in de baarmoederhals naar de binnenkant van de baarmoederholte;
  • Overgangsepitheel; overgangsepitheel vormt een aanwijzing of er op de juiste plaats is uitgestreken.

Eventuele afwijkingen in de cellen
We beoordelen de cellen op afwijkingen die kunnen wijzen op (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Deze afwijkingen worden volgens het landelijke KOPAC-B systeem gecodeerd. Daarnaast geven we een advies voor herhaling van de uitstrijk. Desgewenst onderzoeken we ook cellen op het HPV-virus. Dit gebeurt op de indicatieve cervixcytologie als de uitslag van een uitstrijkje 'PAP 2' is, of 'PAP 3a geringe dysplasie'. Volgens de wet op bevolkingsonderzoek is het niet toegestaan op uitstrijkjes in het kader van het BVO een HPV test uit te voeren. Maar we kunnen het onderzoek ook doen op verzoek van u of uw patiënt.

Wanneer is de uitslag bekend?

De doorlooptijd voor het verwerken en beoordelen van een uitstrijkje bedraagt vijf tot tien werkdagen. Ons doel is 80% van de uitslagen binnen vijf dagen en 100% binnen 10 werkdagen te rapporteren. Er bestaan twee soorten uitslagen van een uitstrijkje:

Soort uitslag

Toelichting:KOPAC-BKOPAC-B staat voor de aspecten waarop een uitstrijkje wordt beoordeeld:

  • kompositie
  • ontstekingsverschijnselen
  • plaveiselepitheel
  • andere afwijkingen
  • cilinderepitheel
  • beoordeelbaarheid.

Elke letter heeft een cijfercode van 0 t/m 9. De kwaliteit wordt uitgedrukt met een B. PAPPAP is de afgekorte naam van de Griekse arts Papanicolaou, die de techniek van het uitstrijkje ontwikkelde. Er zijn zes PAP-categorieën: PAP 0 t/m PAP 5. PAP 0 betekent dat het uitstrijkje kwalitatief onvoldoende is om te onderzoeken. PAP 1 t/m PAP 5 geven aan in hoeverre het uitstrijkje afwijkende cellen bevat. 

High risk HPV TEST
Resterend celmateriaal van het uitstrijkje kan ook getest worden op het HPV-virus (Humaan Papilloma Virus). Meer dan vijftien typen van dit virus kunnen baarmoederhalskanker veroorzaken. De meest voorkomende typen zijn HPV 16 en 18. Voor het HPV-onderzoek gebruiken we de Hybrid capture II methode. Hiermee testen we op 13 oncogene HPV- typen.

Wanneer hr HPV-test?

We doen een high risk HPV-test in de volgende gevallen:
Een uitstrijkje voor het bevolkingsonderzoek heeft als uitslag 'PAP 2' of 'PAP 3a geringe dysplasie'. In dat geval komt er een herhalingsuitstrijk en een hrHPV-test. De gecombineerde uitslag van de cytologie en de HPV test bepaalt als triage-instrument het verdere beleid. De uitstrijk is gemaakt op medische indicatie. In specifieke gevallen zoals bij Pap 2 en 3A geringe dysplasie, herhalingsuitstrijk na histologische ingreep vanwege CIN afwijking en bij diagnostische problemen doen we een hrHPV-test. U of uw patiënt verzoeken bij het bevolkingsonderzoek om een aanvullende hrHPV-test.

Wat zijn de kosten voor de patiënt?

Bij een herhalingsuitstrijk en andere uitstrijken op medische indicatie vergoedt de zorgverzekering de kosten van de hrHPV-test. Maar de verzekering kan wel kosten inhouden op het eigen risico van de patiënt. De hr HPV-test en de kosten zijn niet opgenomen in het bevolkingsonderzoek. Wilt u de test toch aanvragen, neem dan contact op met het cytologisch laboratorium, via telefoonnummer (038) 424 31 10.

Meer informatie
Het beleid voor herhalingsuitstrijken en HPV-onderzoek bij de baarmoederhalsuitstrijk is vastgelegd in een schema. Voor meer (patiënten)informatie over HPV kunt u kijken op de website van het RIVM. Wilt u meer informatie? Kijk dan op de site van de afdeling Pathologie.