Contact
  1. 7635 Psoriasis

Psoriasis is een veel voorkomende chronische huidziekte. Ongeveer 1 op de 50 mensen heeft deze huidaandoening. Van nature kan psoriasis een golvend beloop hebben, waarbij rustige periodes afgewisseld worden door tijden waarin de aandoening actief is en de huid ernstig is aangedaan. In deze folder vindt u informatie over de behandeling van psoriasis.

Psoriasis is niet besmettelijk, wel is er een erfelijke aanleg. Vaak worden de huidafwijkingen voor het eerst zichtbaar in de puberteit, maar psoriasis kan op elke leeftijd beginnen.

Hoe ontstaat psoriasis?

De huidafwijking wordt veroorzaakt door een versnelde groei met onvolledige uitrijping van de opperhuid. Deze versnelde groei gaat samen met ontsteking van de huid. Waarom er sprake is van een versnelde groei is onbekend; de feitelijke oorzaak van psoriasis is nog niet opgehelderd. Door infecties zoals bijvoorbeeld bij keelontsteking en het gebruik van sommige medicijnen kan psoriasis verergeren.

Dat erfelijke aanleg een rol speelt, staat vast. Een kind wiens vader of moeder psoriasis heeft, heeft een kans van 10% om zelf de ziekte te krijgen. Hebben beide ouders psoriasis, dan is deze kans zelfs 50%.

Verschijnselen

Wat zijn de verschijnselen?

Bij psoriasis zijn er op de huid scherp begrensde, witschilferende plakkaten op een rode ondergrond (psoriasisplekken) aanwezig. Soms is er sprake van jeuk en kunnen de plekken pijnlijk zijn. Deze plekken komen vooral voor op de strekzijde van ellebogen, knieën en op de rug boven de billen (psoriasis vulgaris). Als de lichaamsplooien zijn aangedaan, spreekt men van 'psoriasis inversa'.

Vaak zijn er plekken op het behaarde hoofd, vooral op de haargrens van het voorhoofd en achter de oren. Soms zijn de plekken groot en verspreid over het hele lichaam aanwezig. Bij anderen gaat het om talrijke, slechts druppelgrote plekjes (psoriasis guttata). Ook de nagels doen vaak mee: putjes, geelbruine verkleuring en loslating met verdikking van de nagel zelf. De slijmvliezen en de inwendige organen zijn nooit aangedaan. De huidafwijkingen kunnen samengaan met ontsteking van de gewrichten (psoriasis arthropathica). De gewrichten zijn dan rood, gezwollen en pijnlijk. Bovendien voelen ze warm aan.

Diagnose

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Vaak zijn de huidafwijkingen zo kenmerkend dat de huidarts op het eerste gezicht direct de diagnose kan stellen. Soms is het nodig om onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid (biopt) weg te nemen voor aanvullend microscopisch onderzoek.

Behandeling

Psoriasis is een huidaandoening die wel goed behandeld kan worden, maar waarvoor (nog) geen definitief medicijn beschikbaar is. Alle middelen die voor psoriasis worden gebruikt, onderdrukken de ontstekingsreactie, maar nemen niet de oorzaak weg. De vele behandelmogelijkheden kunnen in opklimmende zwaarte verdeeld worden in drie hoofdgroepen:

  • lokale behandeling
  • lichttherapie
  • systemische behandeling (tabletten, injecties)

Ook combinaties van behandelingen zijn mogelijk.

Lokale behandeling

Het medicijn wordt als crème, zalf of lotion 1 à 2 keer per dag alleen op de psoriasisplekken gesmeerd. Een voordeel is dat het medicijn dan alleen daar komt waar het nodig is. Dus niet op de gezonde huid en inwendige organen. Een nadeel van het smeren is dat het bewerkelijk en tijdrovend is en dat er vlekken op kleding en beddengoed kunnen ontstaan.

Vitamine D3-afgeleiden

In Nederland is het van de vitamine D3-afgeleide calcipotriol en calcitriol (merknaam Silkis) beschikbaar. Dit laatste middel moet tweemaal per dag worden aangebracht en heeft bij psoriasis een goed effect, maar de plekken blijven soms wel wat rood. Deze behandeling wordt vaak gecombineerd met corticosteroïden.

Er is ook een combinatiepreparaat beschikbaar dat beide componenten (calcipotriol en corticosteroïden) bevat (merknaam Dovobet). De meest voorkomende bijwerking is irritatie van de huid, die optreedt bij 20% van de mensen. Vooral op het gezicht en in de plooien. Wanneer er te veel van de zalf of crème gebruikt wordt, kan het geneesmiddel in het bloed terecht komen en problemen veroorzaken. Dat kan voorkomen worden door niet meer te smeren dan de maximaal toegestane hoeveelheid.

Corticosteroïden

Corticosteroïden zijn geneesmiddelen die zijn afgeleid van bijnierschorshormonen, die ieder mens zelf aanmaakt. Corticosteroïden zijn er als lotion, crème, zalf en gel. De corticosteroïden worden veel gebruikt bij de behandeling van psoriasis. Vooral de sterkere preparaten zijn namelijk zeer effectief en werken snel. Bij de behandeling van psoriasis met corticosteroïden wordt onderscheid gemaakt tussen een beginfase en een onderhoudsfase. In de beginfase wordt het geneesmiddel gedurende enkele weken 1 of 2 maal per dag aangebracht. In de onderhoudsfase wordt het middel nog slechts 3-4 dagen per week aangebracht en wel eenmaal per dag. Een veel gebruikt schema is drie (of vier) opeenvolgende dagen per week, gevolgd door 4 (of 3) dagen geen behandeling.

Bijwerkingen

Bij veel mensen bestaat een grote angst voor het gebruik van corticosteroïden. Dat komt omdat iedereen wel eens gehoord heeft van de bijwerkingen van deze geneesmiddelen. Inderdaad komen er bijwerkingen voor en sommige zijn ernstig. Maar corticosteroïden worden al heel lang gebruikt en door op de juiste wijze te behandelen, kunnen ernstige en onherstelbare bijwerkingen worden voorkomen.

Er zijn twee soorten bijwerkingen: lokale bijwerkingen (van de huid zelf) en systemische bijwerkingen. Lokale bijwerkingen (op de plaats waar de zalf gesmeerd wordt) komen vooral voor wanneer er langdurig en elke dag gesmeerd wordt. De meest voorkomende bijwerkingen zijn verdunning van de huid en fijne adertjes op het gezicht. De kans hierop wordt sterk verminderd door na een aantal weken over te gaan op 3-4 dagen per week behandelen.

Systemische bijwerkingen kunnen ontstaan wanneer door langdurige behandeling met (te) grote hoeveelheden, corticosteroïden door de huid worden opgenomen en in het bloed terecht komen. De kans hierop is het grootst bij kinderen. Het gevolg kan remming van de lengtegroei zijn. Als u zich houdt aan de instructies van de dermatoloog, worden systemische bijwerkingen voorkomen. Lees eventueel ook onze folder ‘Dermatocorticosteroïden’.

Teerpreparaten

Teer is een van de oudst gebruikte middelen en heeft nauwelijks bijwerkingen. Teer heeft wel een doordringende geur. Bovendien zijn de zwartbruine vlekken moeilijk te verwijderen uit kleding en beddengoed. Teer wordt gebruikt in zalf, badolie en shampoo.

Lichttherapie

Door ultraviolet licht kan de groei en ontsteking van de huid geremd worden. Hierop is lichttherapie gebaseerd. Voordeel is dat vlekken veroorzakende zalven dan soms niet gebruikt hoeven te worden. Een nadeel is dat de behandeling bijna altijd in het ziekenhuis moet gebeuren en veel tijd kost.

Er zijn twee vormen van lichttherapie: UVB en PUVA.

UVB

UVB is de afkorting van ultraviolet B. UVB-therapie kan poliklinisch of in dagbehandel-centra worden toegepast. Daarnaast is er de mogelijkheid om de lampen (tijdelijk) thuis te krijgen. In de eerste behandelsessie wordt kortdurend bestraald om verbrandingen te voorkomen. Geleidelijk aan wordt de bestralingsduur verlengd. UVB is voor psoriasis een zeer effectieve behandeling. Voor het bereiken van een goed resultaat zijn drie bestralingen per week nodig, ongeveer 8 à 10 weken lang.

Bijwerkingen die kunnen optreden: roodheid, verbranding van de huid, droge huid met jeuk, opvlammen van een koortslip en oogontsteking. Bij langdurige behandeling kan de huid vroegtijdig verouderen en is er misschien wat meer kans op het ontstaan van bepaalde vormen van huidkanker.

PUVA

Bij 'PUVA' moet men eerst medicijnen (psoraleen) innemen. Daarna volgt 1-2 uur later bestraling met een deel van natuurlijk zonlicht: ultra-violet A. U staat dan zonder kleren in een lichtkast of ligt op een soort zonnebank. In dagbehandelcentra en academische ziekenhuizen kan ook ‘Bad-PUVA’ worden toegepast, waarbij het medicijn in badwater wordt gedaan.

Systemische behandeling

Bij ernstige huidafwijkingen waarbij zalven en lichttherapie geen uitkomst meer bieden, kan gekozen worden voor medicijnen (tabletten). Hierbij is een grotere kans op - soms ernstige - bijwerkingen.

Methotrexaat

Remt de celdeling in de huid. Het is een zeer effectief middel tegen psoriasis. Helaas kan het tot ernstige bijwerkingen leiden zoals een tekort aan bloedcellen en beschadiging van de lever.

Acitretin (merknaam Neotigason)

Is een van vitamine A afgeleide stof die als medicijn bij psoriasis wordt gebruikt. Bij vrouwen die in verwachting zijn, kan dit middel ernstige beschadiging van de ongeboren vrucht veroorzaken. Na staken van dit middel zal een vrouw nog 2 jaar moeten wachten voordat zij zwanger mag worden. De meest voorkomende bijwerkingen zijn droge huid, droge slijmvliezen (neus en ogen), jeuk, schilferende plakkende huid en haaruitval.

Cyclosporine (merknaam Neoral)

Wordt sinds een jaar of tien met succes gebruikt om afstoting bij transplantatie van organen tegen te gaan. Dit medicijn kan ook effectief zijn bij het onderdrukken van psoriasis. Gezien het risico van nierbeschadiging is dit middel niet geschikt voor langdurig gebruik.

Fumaarzuur

Is een in Duitsland geregistreerd medicijn. In Nederland kan dit middel ook voorgeschreven worden. Voornaamste bijwerkingen zijn opvliegers en maagdarmklachten (misselijkheid, braken en diarree). Ernstige maagdarmklachten zijn regelmatig een reden om de behandeling te stoppen.

Biologicals

Sinds 2004 zijn er biologische geneesmiddelen beschikbaar voor de behandeling van psoriasis. Dit zijn zeer effectieve, maar ook dure geneesmiddelen. Zij remmen het afweersysteem. Daarom mogen ze alleen worden voorgeschreven bij ernstige psoriasis, waarbij gewone behandelingen zoals methotrexaat of ciclosporine niet helpen of niet meer kunnen vanwege bijwerkingen. Voorbeelden van biologicals: infliximab (merknaam Remicade), etanercept (merknaam Enbrel), adalimumab (merknaam Humira) en ustekinumab (merknaam Stelara). Voor meer informatie zie de folder ‘Behandeling van psoriasis met biologicals’.

Over het algemeen gaat de voorkeur uit naar een lokale behandeling of lichttherapie. Systemische therapie zetten we in bij ernstige gevallen.

Wat kunt u zelf doen?

  • Smeer uw huid in met een vettige zalf of badolie.
  • Niet krabben. Door krabben of een verwonding op de plaats van de huidbeschadiging kunnen nieuwe psoriasisplekken ontstaan.
  • Probeer niet te stressen. Psoriasis kan negatieve gevoelens en stress oproepen. Maar psychische stress lijkt bij de meeste patiënten een rol te spelen.

Wat zijn de vooruitzichten?

Het vet houden van de huid met crèmes en zalven is goed voor de huid. Ook baden met toevoeging van badolie is nuttig. Probeer niet te krabben, omdat daardoor soms nieuwe psoriasisplekken kunnen ontstaan. Het is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar probeer u er bij neer te leggen dat u psoriasis heeft en dat de aandoening door behandeling weliswaar aanzienlijk verbeterd kan worden, maar niet zal genezen. Streef bij het behandelen van uw psoriasis niet naar perfectie, dat zal vaak tot frustratie leiden. Probeer u zo goed mogelijk te houden aan de instructies die u van de dermatoloog en ander medisch personeel heeft gekregen. Als u dat niet doet, kan de werkzaamheid van de behandeling verminderen en het kan soms ook tot meer bijwerkingen en mogelijk gevaarlijke situaties leiden.

Meer informatie

Psoriasis Vereniging Nederland (PVN)
Diepenhorstlaan 2-H
2288 EW Rijswijk
www.pvnnet.nl

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen: www.huidfonds.nl

Voor aanvullende informatie over patiëntenorganisaties: www.huidpatienten-nederland.nl

Contact

Heeft u nog vragen, dan kunt u bellen met de locatie waar u onder behandeling bent:

Meppel

polikliniek Dermatologie
(0522) 23 33 33 (bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur)

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.

Bron: Nederlandse Vereniging Dermatologie en Venereologie

17 oktober 2019 / 7635

Voor specifieke vragen aan een afdeling, ga naar de contactpagina. U kunt ook kijken bij de meestgestelde vragen.