Contact
  1. 8371-Bestralen van hersentumoren met de Gamma Knife
Punt Coronavirus (COVID-19) Bent u patiënt, begeleider of bezoeker? Hier vindt u belangrijke informatie over uw bezoek aan Isala.

Binnenkort wordt u behandeld met de Gamma Knife in Isala. De Gamma Knife is een apparaat waarmee hersentumoren bestraald worden. Uw arts bespreekt deze behandeling met u tijdens een poliklinische afspraak. Als voorbereiding vragen we u om deze folder goed door te lezen.

Wat doet de Gamma Knife?

De Gamma Knife is een apparaat waarmee de meest precieze bestraling in het hoofd mogelijk is. De bestraling vindt plaats met een groot aantal radioactieve cobaltbronnen. Deze cobaltbronnen bevinden zich in een metalen bol boven de bestralingstafel. De patiënt ligt op de bestralingstafel. Met deze tafel kan de patiënt heel precies geplaatst worden onder de metalen bol. Met een CT-scan gekoppeld aan de Gamma Knife wordt de positie van de patiënt gecontroleerd.

De patiënt draagt een masker of een frame op het hoofd om stil te kunnen blijven liggen tijdens de bestraling. Via kleine openingen in de metalen bol worden de cobaltbronnen op één punt gericht. Dit kan met de Gamma Knife vanuit 192 richtingen. Dit gebeurt zo precies, dat het mogelijk is om een hoge hoeveelheid bestraling te geven die het beste werkt én veilig is.

Hoe werkt bestraling?

Alle organen in uw lichaam bestaan uit cellen. Als cellen zich ongeremd delen, ontstaat een tumor. Een tumor kan goedaardig of kwaadaardig zijn. Bij een kwaadaardige tumor bestaat de kans op uitzaaiingen.

De bestraling beschadigt het erfelijk materiaal (DNA) van de cel. Bij veel schade aan het DNA kunnen cellen zich niet meer delen en gaan dood. Vooral kankercellen die zich snel delen zijn gevoelig voor straling. Bestraling kan ook gezonde cellen beschadigen, maar die kunnen zich hier beter van herstellen.

Wat zijn de voordelen van de Gamma Knife?

  • Het is mogelijk om heel precies een grote hoeveelheid straling toe te dienen. Daardoor is er een grotere kans op genezen of vertragen van de ziekte.
  • Het is mogelijk om plekken te bestralen die moeilijk bereikbaar zijn. Denk aan tumoren bij de oogzenuw. Soms is bestralen met de Gamma Knife dus een goed alternatief voor een ingewikkelde operatie met hoge risico’s.
  • Doordat we heel precies kunnen werken, is er minder straling in het omliggende weefsel. Daardoor zijn er ook minder bijwerkingen. Cognitieve functies, zoals het concentratievermogen en het geheugen, blijven beter in tact.
  • Meestal is er maar één behandeling met bestraling nodig.
  • De bestraling vindt plaats op de polikliniek. U kunt na de bestraling op dezelfde dag weer naar huis.
  • Van de bestraling zelf voelt u niets. De plaatsing van het frame kan pijnlijk zijn. Daarom krijgt u medicijnen tegen de pijn en een plaatselijke verdoving.
  • Door het gebruik van het masker is het ook mogelijk om grotere tumoren te bestralen. In dat geval moet er vaak meerdere dagen bestraald worden met een lagere hoeveelheid.

Voorbereiding

Wij bereiden u zorgvuldig voor op de behandeling met de Gamma Knife.

Intakegesprek

Uw behandelend arts bespreekt de behandeling met u tijdens een afspraak op de polikliniek. Voordat dit gesprek plaatsvindt, bent u ook besproken in het multidisciplinaire overleg.
Uw behandelteam bestaat uit de neurochirurg, radiotherapeut, verpleegkundig specialist, radiotherapeutisch laborant en klinisch fysicus. Deze medewerkers werken nauw samen en begeleiden u op de dag van de behandeling.

Voorlichtingsgesprek

U heeft ook een voorlichtingsgesprek met de radiotherapeutisch laborant of verpleegkundig specialist. Tijdens dit gesprek komen vooral praktische zaken aan bod. Natuurlijk kunt u al uw vragen stellen. Wij raden u aan om uw vragen van tevoren op papier te zetten. Deze kunt u dan meenemen naar het gesprek.

In sommige gevallen vinden de intake en het voorlichtingsgesprek op dezelfde dag plaats. Dit wordt van tevoren met u afgestemd. Het is mogelijk dat ook andere afspraken gekoppeld worden aan deze momenten ter voorbereiding op de behandeling met de Gamma Knife.

Dag van behandeling

Uw behandeling vindt plaats op de afdeling Radiotherapie in gebouw R. U ontvangt een datum en tijdstip waarop u zich meldt bij de balie van deze afdeling. Een verpleegkundig specialist of radiotherapeutisch laborant begeleidt u naar uw verpleegkamer.

Wat neemt u mee?

  • Gemakkelijk zittende kleding zonder metaaldeeltjes. U gaat namelijk ook nog in de MRI.
  • Wij zorgen voor koffie, thee en een lunch.
  • Op de dag van de behandeling heeft u een eigen verpleegkamer. Hier kunt u uitrusten tussen de voorbereidingen en de behandeling. Neem dus iets mee om te ontspannen, zoals een boek of tablet.
  • U mag een begeleider meenemen die de hele dag bij u blijft.
Let op
U mag na de behandeling niet alleen naar huis of autorijden. Zorg dus voor begeleiding en vervoer.

Masker of frame plaatsen

Tijdens de behandeling draagt u een frame of een masker. Het frame of masker is nodig om stil te kunnen blijven liggen tijdens de bestraling. Voordat de behandeling begint, wordt eerst het frame of masker geplaatst.

Frame plaatsen

  • De neurochirurg en de verpleegkundig specialist plaatsen bij u het frame. Dat kan vervelend voelen.
  • U krijgt medicijnen tegen de pijn. Deze geven u een ontspannen gevoel.
  • Nadat u de medicijnen heeft gehad, wordt het frame op uw hoofd vastgezet met vier pinnen. Dit gebeurt met een plaatselijke verdoving.
  • Tijdens het plaatsen en aandraaien van de pinnen ontstaat er wat zwaardere druk in en op uw hoofd. Dit verdwijnt vanzelf na 1 tot 2 minuten.

Draagt u een bril? Tijdens het plaatsen en dragen van het frame moet de bril af. U kunt de bril weer dragen nadat het frame verwijderd is.

MRI-scan

Nadat u een frame heeft gekregen, wordt er een MRI-scan van uw hoofd gemaakt. De MRI-scan wordt gebruikt door uw behandelend arts om een bestralingsplan te maken. Om een zo nauwkeurig mogelijk bestralingsplan te kunnen maken voor de Gamma Knife, is het nodig dat u in de MRI ook het masker of frame draagt.

Voor de scan krijgt u via een infuus een contrastmiddel toegediend. Het maken van de MRI-scan duurt ongeveer 45 minuten. Voor deze MRI-scan maakt de laborant uw frame of masker stevig vast aan de MRI-tafel. Daardoor kunt u uw hoofd niet bewegen. Op die manier kan heel precies de plaats van de tumor(en) bepaald worden.

Let op
U mag geen magnetiserende voorwerpen meenemen naar de ruimte waar de MRI staat. Laat daarom metalen voorwerpen zoveel mogelijk thuis. Voorbeelden hiervan zijn: muntgeld, creditcard, sieraden/piercings, sleutels, horloge, haarspelden, gekleurde contactlezen, mascara, beugel-BH, gezichtscrème/bodylotion met glitters.

De behandelend arts maakt na de MRI-scan het bestralingsplan. Het uitwerken en controleren van dit bestralingsplan kan een half uur tot enkele uren duren. Dat is afhankelijk van hoe ingewikkeld de bestraling is. Tijdens het wachten hierop kunt u in uw verpleegkamer blijven.

Masker maken en plaatsen

Soms kan de bestraling plaatsvinden met een masker. Dit masker moet van tevoren eerst gemaakt worden op de afdeling Radiotherapie. Dit kan enkele dagen voor de bestraling plaatsvinden. U ontvangt hiervoor een aparte uitnodiging. Op die dag wordt ook de MRI-scan gemaakt.

Het masker wordt gemaakt van een soort plastic waar allemaal gaatjes inzitten. Daardoor kunt u gemakkelijk ademhalen en ook goed horen.

Het masker wordt als volgt gemaakt:

  • U gaat met uw hoofd in een stevig kussen liggen dat naar uw hoofd gevormd wordt.
  • Het materiaal voor het masker wordt verwarmd in een bak met water en daarna over uw hoofd gelegd. In het materiaal voor het masker ontstaat de vorm van uw gezicht.
  • Met bevestigingshoekjes wordt het masker vast geklikt aan de tafel waar u op ligt.
  • Na ongeveer tien minuten is het masker afgekoeld, uitgehard en wordt het los geklikt.

De behandeling

Bestralen met frame

Als het bestralingsplan klaar is, vertelt uw behandelend arts hoe lang de bestraling duurt. De laborant  begeleidt u naar de bestralingsruimte.

  • U gaat op de bestralingstafel liggen. Daarna bevestigt de laborant het frame dat op uw hoofd zit aan de bestralingstafel. Het frame zit net zo stevig aan de bestralingstafel als bij de MRI.
  • Tijdens de bestraling kunt u praten met de laborant via een intercomsysteem. U krijgt ook een alarmbel. Het behandelteam kan u zien via camera’s.
  • De duur van de behandeling varieert van enkele minuten tot een aantal uren. Dat is afhankelijk van het aantal tumoren en hoe ze er uitzien.

Bestralen met masker

De laborant voert in dit geval de bestraling uit en begeleidt u.

  • Voor de bestraling wordt het masker over uw gezicht geplaatst en vast gemaakt aan de bestralingstafel door de laborant.
  • Op het masker wordt een sticker geplakt op de plek van de neus om eventuele bewegingen goed te kunnen meten.
  • Met de CT-scan gekoppeld aan de Gamma Knife wordt uw positie gecontroleerd. Daarna begint de bestraling.
  • Tijdens de bestraling kunt u praten met de laborant via een intercomsysteem. U krijgt ook een alarmbel. De laborant kan u zien via camera’s.

Na de behandeling

Na de behandeling wordt het frame of masker van uw hoofd verwijderd. Het komt voor dat er daarna wat hoofdpijn ontstaat, omdat de druk op uw hoofd weg valt. Als u dat wilt, kunt u hiervoor een pijnstiller krijgen.

Na de behandeling mag u met hulp van uw begeleider weer naar huis. U mag zelf geen voertuig besturen.

In de dagen na de bestraling kunt u wat opgezwollen of blauwe oogleden krijgen. Dat komt van het uitzakken van de ingespoten vloeistof voor de plaatselijke verdoving. U hoeft zich geen zorgen te maken. Dit is normaal en verdwijnt weer na enkele dagen.

Bijwerkingen

Doordat we heel precies kunnen bestralen met de Gamma Knife is de kans op bijwerkingen klein. Enkele bijwerkingen die voor kunnen komen, zijn:

Zwelling van tumor of ontstaan van oedeem

Soms ontstaat er enkele dagen na de behandeling een tijdelijke zwelling van de tumor. Ook kan er vocht ontstaan rondom de tumor, dit noemen we oedeem. Dit kan leiden tot hoofdpijn, misselijkheid of braken. In zeldzame gevallen kan het ook leiden tot neurologische uitvalsverschijnselen of een epileptische aanval. Om dit te voorkomen wordt soms het medicijn Dexamethason gegeven. Dit wordt, als dat nodig is, door uw arts voorgeschreven. Soms komen deze klachten pas weken tot maanden na de behandeling voor.

Haaruitval

De kans op haaruitval is erg klein en komt alleen voor als de uitzaaiing vlakbij de schedel zit. Ook dan zal het beperkt blijven tot een kleine plek.

Geheugenverlies of dementie

Geheugenverlies of dementie als gevolg van de behandeling treden haast nooit op.

Pijn

Het frame kan soms leiden tot lichte pijn tijdens het plaatsen of na het verwijderen van de pinnen.

Radiatienecrose

Soms ontstaat er later schade in het gebied waar bestraald is met een hoge dosering. Daardoor verergert de zwelling of het oedeem wat meerder maanden kan aanhouden. Deze bijwerking kan leiden tot hoofdpijn, misselijkheid, uitvalsverschijnselen op epileptische aanvallen. De kans hierop is heel klein. Deze bijwerking kan meestal goed behandeld worden met medicijnen. Soms is er een operatie nodig.

Vermoeidheid

Het is mogelijk dat u zich (meer) moe gaat voelen. Dit heeft veel oorzaken, zoals de behandeling. Maar ook uw conditie en het reizen naar het ziekenhuis spelen een rol. De vermoeidheid kan ook na de behandeling blijven. Naast rust is het belangrijk om te blijven bewegen, als dat lukt. Wandelen en fietsen zijn bijvoorbeeld heel erg geschikt. Een goede balans tussen inspanning en rust is goed voor uw herstel.

Wanneer belt u met de afdeling Radiotherapie?

  • Als u last heeft van zwelling van de tumor of ontstaan van oedeem.
  • Als u door het frame na de behandeling last krijgt van verschijnselen die wijzen op een ontsteking, zoals roodheid, pus en koorts.
  • Als u pijn of andere verschijnselen heeft van deze behandeling waar u zich zorgen over maakt.

Leefregels

Radioactief

Tijdens de bestraling wordt geen radioactieve stof gebruikt. De bestraling wordt dus niet opgeslagen in uw lichaam. Dat betekent dat dit ook geen gevolgen heeft voor uw partner, kinderen, kleinkinderen en vrienden. U kunt dus bijvoorbeeld gewoon voor uw kinderen of kleinkinderen blijven zorgen en familie/vrienden blijven zien.

Roken

U mag tijdens de behandeling in ons ziekenhuis niet roken. Isala is een rookvrij ziekenhuis. Dit geldt ook voor de terreinen van ons ziekenhuis.

Autorijden

Een hersentumor kan invloed hebben op uw rijvaardigheid. Zeker als er tegelijkertijd neurologische verschijnselen zijn zoals verlamming of epilepsie. Als u auto wilt blijven rijden met dit soort gezondheidsproblemen, bent u zelf verantwoordelijk als rijbewijshouder om het Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR) in te lichten. Dit is in Nederland niet wettelijk verplicht. Wel adviseren wij u om dergelijke veranderingen te melden. Rijden zonder toestemming kan namelijk gevolgen hebben als u een ongeval veroorzaakt. U kunt dan strafrechtelijk vervolg worden of verantwoordelijk worden gesteld voor schade. Meer informatie vindt u bij het CBR.

Werken

Blijven werken tijdens de behandeling hangt helemaal van uw situatie af en verschilt van persoon tot persoon. Bespreek met uw arts, huisarts of bedrijfsarts wat de mogelijkheden zijn.

Nazorg en controle

Nadat alle bestralingen zijn afgerond, blijft u enige tijd onder controle van de radiotherapeut of neurochirurg in Isala. De verpleegkundig specialist houdt de eerste tijd contact met u voor eventuele vragen en voor het vastleggen van bijzonderheden na de behandeling. Dit gebeurt via een afspraak op de polikliniek of via een belafspraak. Er wordt een controlescan gemaakt tussen de 6 weken en 3 maanden na de behandeling. Hiervoor ontvangt u een afspraak.
De controles zijn belangrijk om de werking van de behandeling te volgen.

Huisarts

Uw huisarts of verwijzend arts uit een ander ziekenhuis worden op de hoogte gesteld van de behandeling. Als de behandeling is beëindigd, ontvangen zij hier ook bericht van.

Contact

Zwolle

Radiotherapie
(038) 424 54 49 (bereikbaar op maandag t/m vrijdag van 8.00 tot 17.00 uur)
secretariaat.radiotherapie@isala.nl

Bij spoed buiten kantooruren kunt u bellen met de verpleegafdeling Neurochirurgie via (038) 424 12 50. Als dat nodig is, wordt er overlegd met de dienstdoende neurochirurg.

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.

1 april 2021 / 8371