Contact
  1. 7694 Constitutioneel eczeem
Punt Coronavirus (COVID-19) Hier vindt u belangrijke informatie over uw afspraak, onderzoek of behandeling.

Constitutioneel eczeem, ook wel atopisch eczeem genoemd, is een vorm van eczeem die voornamelijk optreedt op de kinderleeftijd. Het begint meestal vóór het tweede levensjaar en wordt vooral gekenmerkt door hevige jeuk. In deze folder leest u over de behandeling ervan en wat u zelf kunt doen.

Constitutioneel eczeem gaat vaak samen met een aanleg voor het ontwikkelen van allergieën. Deze aanleg is erfelijk en wordt atopie genoemd. Als het eczeem op zuigelingenleeftijd ontstaat, is er een grote kans dat het op latere leeftijd vanzelf verdwijnt. Het eczeem kan ook chronisch voortduren of later terugkomen.

Oorzaken

Hoe ontstaat constitutioneel eczeem?

De precieze oorzaak van constitutioneel eczeem is onbekend. Men denkt dat het eczeem ontstaat en in stand wordt gehouden door een combinatie van factoren. Aan de ene kant is er de erfelijke aanleg, aan de andere kant is er de invloed van allergische en niet-allergische factoren uit de omgeving. Bij mensen met constitutioneel eczeem is meestal sprake van een stoornis in de barrièrefunctie van de huid. Door de verstoorde barrièrefunctie houdt de huid onvoldoende vocht vast, waardoor een droge huid ontstaat. De droge huid is kenmerkend voor constitutioneel eczeem en wordt gezien als een belangrijke oorzakelijke factor.

Erfelijke aanleg blijkt meestal uit het feit dat in de familie eczeem of andere atopische aandoeningen voorkomen, zoals astma, hooikoorts en andere allergieën.

De rol van allergische factoren is meestal niet duidelijk. Een groot deel van de patiënten met constitutioneel eczeem is gesensibiliseerd. Dat wil zeggen dat in het bloed antistoffen worden gemaakt tegen stoffen uit de omgeving. Dit kan worden aangetoond door een huidtest of bloedonderzoek. Enerzijds zijn dat stoffen die met de ademhaling het lichaam binnenkomen, de zogenoemde inhalatieallergenen, zoals huisstofmijt, stuifmeel van grassen en bomen en huidschilfers van honden en katten.

Anderzijds zijn het stoffen die met voeding het lichaam binnenkomen, zoals koemelk, kippeneiwit, vis, pinda en noten. De antistoffen in het bloed, betekenen niet dat iemand ook werkelijk allergisch reageert op deze stoffen. Tegenwoordig wordt aangenomen dat een allergie voor inhalatieallergenen of voedselallergenen niet de oorzaak is van constitutioneel eczeem. Het is niet duidelijk in hoeverre contact met deze stoffen het eczeem kan verergeren. Zo blijkt dat het verminderen van blootstelling aan huisstofmijt, geen verbetering geeft van het eczeem bij mensen met een aangetoonde allergie voor huisstofmijt. Het constateren van een allergie voor huisstofmijt heeft dan ook geen gevolgen voor de behandeling. Omdat ook van andere stoffen in de omgeving en van voeding onvoldoende duidelijk is of deze een rol spelen bij het onderhouden of verergeren van eczeem, staat het nut van allergologisch onderzoek bij mensen met constitutioneel eczeem ter discussie.

Op de zuigelingenleeftijd hebben kinderen met constitutioneel eczeem soms een voedselallergie. Op deze leeftijd kan een voedselallergie het eczeem verergeren en daarom kan het soms wel zinvol zijn om allergologisch onderzoek te doen. De huid van mensen met constitutioneel eczeem is droog en raakt daardoor gemakkelijk geïrriteerd door niet-allergische factoren. Door regelmatig wassen met zeep en andere ontvettende middelen wordt de huid nog droger en neemt de jeuk toe. Hetzelfde geldt voor langdurig douchen met heet water. In de winter droogt de huid meer uit dan in de zomer door een lagere luchtvochtigheid, vaak met als gevolg een verergering van het eczeem. Bij broeierige warmte en tijdens lichamelijke inspanning kan daarentegen ook toename van jeuk optreden als gevolg van zweten. Het dragen van kleding gemaakt van wol of ruwe vezels kan de huid prikkelen en daardoor jeuk veroorzaken. Het dragen van synthetische kleding kan eveneens jeuk opwekken door een slechte afvoer van lichaamswarmte.

De algemene conditie van iemand met constitutioneel eczeem speelt ook een belangrijke rol. Door lichamelijke invloeden (ziekten, vermoeidheid) of door psychische invloeden (emoties, stress) kan het eczeem verergeren.

Wat zijn de verschijnselen?

  • Roodheid en schilfering van de huid
  • Kleine bultjes
  • Ook kunnen blaasjes ontstaan en kan vochtafscheiding optreden.
  • De gehele huid is droog en kan ruw aanvoelen.
  • Omdat het eczeem altijd in meer of mindere mate jeukt, zijn vaak krabwondjes aanwezig.
  • Als het eczeem langere tijd bestaat, treedt plaatselijke verruwing en verdikking van de huid op.

Constitutioneel eczeem ontstaat meestal in de eerste zes levensmaanden, maar kan op elke leeftijd beginnen. Het eczeem kan kort duren, maar ook chronisch worden. Bij sommige mensen verdwijnt het om vervolgens veel later terug te komen.

Als constitutioneel eczeem bij een baby ontstaat, wordt het ook wel dauwworm genoemd. Dauwworm bevindt zich met name in het gezicht, achter de oren, op de behaarde hoofdhuid, romp, armen en benen. Het ontstaat meestal rond de derde levensmaand. Op de peuterleeftijd bevindt het constitutioneel eczeem zich vooral in de huidplooien bij de gewrichten, zoals de ellebogen, de knieën, de polsen en de enkels. Ook in de hals en de nek blijft het eczeem vaak bestaan. Na het tiende levensjaar zijn vooral handen, voeten en ellebogen en knieën aangedaan. Bij een deel van de volwassen patiënten is het eczeem met name aanwezig in het gezicht (oogleden, bovenlip), hals en nek.

De huid van mensen met constitutioneel eczeem is extra gevoelig voor infecties met bacteriën en het herpes simplex virus (de veroorzaker van koortslip). Bij bacteriële infecties ontstaan puistjes, open plekken en gelige korsten op de huid. Bij een infectie met het herpes simplex virus ontstaan vele blaasjes op het eczeem en kan koorts optreden.

Diagnose

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De diagnose wordt gesteld op basis van huidafwijkingen en jeukklachten. Bovendien kan informatie over het voorkomen van eczeem, astma of allergieën in de familie helpen bij het stellen van de diagnose. Als er aanwijzingen zijn voor acute allergische reacties is allergologisch onderzoek wenselijk. Als er alleen sprake is van constitutioneel eczeem, is het niet zinvol allergologisch onderzoek te doen. Omdat de uitslag van het onderzoek geen gevolgen heeft voor het beloop en de behandeling van het eczeem. Bij aanwezigheid van andere uitingen van atopie kan onderzoek wel van belang zijn.

Behandeling

Wat is de behandeling?

Bij constitutioneel eczeem spelen vele factoren een rol. Er kunnen spontane verbeteringen en verergeringen optreden. Het is niet mogelijk constitutioneel eczeem met geneesmiddelen te genezen. De behandeling is gericht op het onderdrukken van de verschijnselen, waardoor de klachten afnemen. De behandeling bestaat voornamelijk uit uitwendige behandeling met crèmes en zalven. Soms worden ook tabletten of drankjes voorgeschreven. Bij zuigelingen, bij wie een overgevoeligheid voor koemelk is vastgesteld, kan hypoallergene voeding zinvol zijn.

Uitwendige behandeling

  • Bij constitutioneel eczeem is sprake van een droge tot zeer droge huid. Het is van groot belang dat het vochtgehalte van de hoornlaag wordt verbeterd door het aanbrengen van vette zalven of crèmes. Dit geldt voor het hele lichaam en niet alleen voor de eczeemplekken.
  • Daarnaast wordt het eczeem meestal behandeld met een zalf of crème met corticosteroïden. Corticosteroïden zijn afgeleid van het natuurlijke hormoon cortisol. Deze hormoonpreparaten bestaan in verschillende sterkten (lees ook de folder 'Corticosteroïden voor de huid'). Bestaat er een gering of matig-ernstig eczeem, dan is het gebruik van een zwak tot matig-sterk werkend corticosteroïd meestal voldoende.
    Is het eczeem ernstiger, dan worden sterker werkende corticosteroïden gegeven. De sterkte van de corticosteroïden kan weer geleidelijk verminderd worden, zodra het eczeem rustiger wordt. Het langdurige gebruik van een klasse 1 of klasse 2 corticosteroïd (bij kinderen beneden de twee jaar klasse 1) geeft meestal geen bijwerkingen. Dat geldt ook voor corticosteroïden klasse 3 die niet continu, maar enkele dagen per week worden gebruikt. Omdat het gezicht en de lichaamsplooien wel gevoeliger zijn voor bijwerkingen, worden hier bij voorkeur alleen klasse 1 en 2 corticosteroïden gebruikt.
  • Therapie met teer wordt niet veel meer gebruikt.
  • Patiënten met een matig of ernstig eczeem reageren vaak ook goed op ultraviolet licht. Dit kan bij volwassenen een goede aanvulling zijn op de behandeling met corticosteroïd-zalven.
  • Als er bezwaren zijn tegen het gebruik van corticosteroïden, kan pimecrolimus-crème of tacrolimus-zalf worden gebruikt. Hier zitten geen hormoonpreparaten in en veroorzaken daarom niet de bijwerkingen van corticosteroïden, zoals verdunning van de huid. Pimecrolimus is geschikt voor de behandeling van matig/ernstig eczeem. Deze middelen zijn niet krachtig genoeg om ernstig eczeem te behandelen. Pimecrolimus-crème en tacrolimus-zalf kunnen in het begin een branderig gevoel veroorzaken. Dat verdwijnt meestal als de behandeling wordt voortgezet. Bij infecties met bacteriën of schimmels kan men antibacteriële en/of antischimmelmiddelen in een crème of zalf toepassen.
  • Als sprake is van een uitgebreide bacteriële infectie, gaat de voorkeur uit naar een kuur met een antibioticum.

Inwendige behandeling

  • De inwendige behandeling is vooral gericht op jeukbestrijding. Dit gebeurt met antihistaminica die wat sufheid veroorzaken. Deze worden voorgeschreven bij nachtelijke slapeloosheid.
  • Als sprake is van een ernstig constitutioneel eczeem dat niet verbetert door het gebruik van corticosteroïden in zalven of crèmes, kan ciclosporine worden voorgeschreven. Dit is een geneesmiddel dat het afweersysteem onderdrukt. Het geeft bij ongeveer 85% van de patiënten met een ernstig eczeem een goed resultaat. Het kan wel bijwerkingen veroorzaken en daarom is een nauwgezette controle nodig van bloed en bloeddruk.
  • Als het eczeem niet reageert op ciclosporine, kan de behandeling worden overwogen met azathioprine of myofenolaat mofetyl. Hierbij is het nodig dat regelmatig laboratoriumonderzoek wordt uitgevoerd.
  • Ernstig constitutioneel eczeem kan eventueel korte tijd worden behandeld met corticosteroïden in tabletvorm, zoals prednison. Een korte kuur met prednison geeft bijna nooit ernstige bijwerkingen.
  • Als het eczeem uitgebreid geïnfecteerd raakt met bacteriën, kan een antibioticumkuur noodzakelijk zijn.

Wat kunt u zelf doen?

  • Een droge huid is een belangrijk kenmerk van constitutioneel eczeem. Was daarom uw huid niet met veel zeep en vooral niet met bad- of doucheschuim. Daardoor droogt uw huid namelijk nog meer uit.
  • Het is wel verstandig bad- of doucheolie te gebruiken en uw huid daarna in te smeren met een vette crème of zalf.
  • Let ook op het materiaal van uw kleding. Wollen kleding geeft snel jeuk. Textiel met ruwe vezels ook. Katoenen kleding wordt goed verdragen en heeft daarom de voorkeur. Afsluitende nylon kleding wordt afgeraden. Van huisstofmijtwerende matrashoezen is niet aangetoond dat ze een gunstig effect hebben op eczeem.
  • Bij inspanning en transpiratie ontstaat snel jeuk. Na lichamelijke inspanning, bijvoorbeeld sporten, is direct en kort douchen aan te bevelen. Een te hoge temperatuur in huis of buiten veroorzaakt ook jeuk. Zonnebaden hoeft op zich niet nadelig te zijn, als er maar afkoeling (wind) is. U kunt gewoon zwemmen. Smeer u dan na het douchen goed in met een vette crème of zalf.
  • Een vakantie aan zee kan goed uitpakken. De combinatie van ontspanning, zee en zon op de onbedekte huid kan een gunstig effect hebben.
  • Het stuk krabben van de huid gebeurt vooral ’s nachts. Hou daarom uw nagels kort en draag eventueel handschoenen.
  • Bij werkzaamheden, waarbij uw handen veel in contact komen met vloeistoffen of irriterende stoffen, kan het eczeem verergeren. Draag daarom geschikte handschoenen. En vraag eventueel de bedrijfsarts om advies.
  • Als iemand constitutioneel eczeem heeft, denkt men soms dat het besmettelijk is. Dat is niet zo. Geef eventueel familie en vrienden informatie hierover.
  • Het is bekend dat stress het eczeem kunnen verergeren. Ergernis en emotionele gebeurtenissen zijn belangrijke factoren, waardoor jeuk en eczeem erger worden. Andersom kunnen ernstigere vormen van constitutioneel eczeem tot psychische klachten leiden en heeft het een negatief effect op de kwaliteit van leven. Vraag dan hulp, bijvoorbeeld van een psycholoog of andere psychosociale hulpverleners. Ook is het mogelijk te proberen met gedragstherapie het krabben te verminderen.

Wat zijn de vooruitzichten?

  • Het beloop van constitutioneel eczeem kan sterk variëren. Bij veel kinderen verdwijnt het eczeem na het tweede jaar, bij anderen zal de intensiteit afnemen in de lagereschooltijd.
  • Soms is het eczeem jarenlang verdwenen om (tijdelijk) weer op te spelen op jongvolwassen leeftijd.
  • Ook kan het eczeem blijven bestaan tot op volwassen leeftijd en pas afnemen na het 40 tot 50ste levensjaar.
  • Ook komt het voor dat eczeem op de volwassen leeftijd ontstaat.
  • Een deel van de jonge kinderen met eczeem krijgt astma. Welke kinderen dat zijn, is niet voorspelbaar. Het lijkt erop dat kinderen met een ernstig eczeem hier meer kans op hebben.
  • Ook is er een verhoogde kans op het krijgen van hooikoorts. Dit treedt meestal pas wat later op.
  • Het is verstandig om klachten die wijzen op astma of hooikoorts tijdig te melden aan uw arts.

Meer informatie

Voor meer informatie ga naar www.huidfonds.nl of bel via (030) 28 23 995.

Contact

Heeft u nog vragen, dan kunt u bellen met de locatie waar u onder behandeling bent:

Meppel

polikliniek Dermatologie
(0522) 23 38 77 (bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur)

Kunt u niet komen? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak.

19 maart 2020 / 7694