Contact
  1. 5510-Kolven bewaren moedermelk

Soms lukt het geven van borstvoeding niet. Bijvoorbeeld omdat uw kindje te vroeg geboren is of ziek is. Door (tijdelijk) te kolven kan uw baby toch moedermelk krijgen. In deze folder proberen we alle vragen die u kunt hebben over het kolven en bewaren van moedermelk te beantwoorden.

Moedermelk is de beste voeding voor uw baby. Het versterkt en bevordert het immuunsysteem van uw kindje. Zo helpt het beschermen tegen ziekte, ook op de langere termijn. Moedermelk verkleint verder de kans op het ontwikkelen van allergieën.

Hoe kolf ik voor mijn te vroeg geboren baby of zieke baby?

Om de moedermelk goed op gang te brengen, is het belangrijk dat u zo snel mogelijk na de bevalling of keizersnede begint met kolven. Het liefst binnen het eerste uur na de bevalling, maar in ieder geval binnen zes uur. Het is normaal dat u in het begin kleine beetjes kolft. Ook kost het even tijd om goed met het kolven om te gaan. Weet dat iedere druppel moedermelk die opgevangen kan worden, kostbaar genoeg is om voor uw baby te bewaren of liever nog, om direct te geven, zo vers mogelijk.
De hoeveelheid melk die u kolft, kan beïnvloed worden door de gezondheidstoestand van uw baby. Als u zich veel zorgen maakt om uw kindje, is het soms niet gemakkelijk veel melk af te kolven. Stress zorgt vaak voor een afname van de melkproductie. Dit is een normaal gevolg van de emoties die u doormaakt als uw baby in het ziekenhuis ligt. Maar dit is tijdelijk en als het beter gaat met uw baby, gaan de kolfopbrengsten ook weer omhoog. Het is belangrijk dat u uw borsten blijft stimuleren tot het aanmaken van moedermelk. Wij raden u daarom aan minimaal zeven tot acht keer per dag te kolven.

Als u zelf naar huis gaat of uw baby mag snel naar huis, dan kan door de spanning de kolfopbrengst wat afnemen. Schrik hier niet van, dit is normaal. Door een of twee keer extra te kolven, helpt u de melkproductie weer toe te nemen.

Hoe krijgt mijn baby de eerste belangrijke (gele) moedermelk binnen?

Als uw baby de eerste (gele) moedermelk niet zelf uit de borst kan drinken, start dan zo snel mogelijk na de geboorte met kolven. U kunt met de hand wat druppels melk uit uw borst kolven en daarna doorgaan met de elektrische dubbele kolf. Als er al wat moedermelk komt, dan kan deze melk als eerste voeding gegeven worden.

Hoe breng ik mijn borstvoeding goed op gang?

Om de borstvoeding goed op gang te brengen en te houden, is het volgende belangrijk:

  • Kolf minimaal 7 tot 8 keer (15 minuten) per 24 uur.
  • Drinkt uw baby al enkele voedingen aan de borst, dan kolft u alleen iedere gemiste voeding.
  • Drinkt uw baby op de kraamafdeling na 12 uur nog niet goed aan de borst, dan start u met kolven nadat u uw kindje aan de borst heeft laten drinken. De verpleegkundige helpt u hierbij.
  • Als u uw kindje moet bijvoeden, start u ook met nakolven na de borstvoeding.

Als uw kindje te vroeg of ziek geboren wordt, is het goed om zo snel mogelijk te starten met kolven. De melkproductie komt dan sneller op gang en de hoeveelheid melk is op de lange termijn ook groter. Het beste is om binnen het eerste uur na de geboorte te starten, maar in ieder geval binnen zes uur na de geboorte..

Op welke tijden kan ik het beste kolven?

U hoeft geen strikt schema bij het kolven aan te houden, maar het is wel goed om de 7 tot 8 keer kolven per dag te verdelen over 24 uur. Dit komt neer op ongeveer iedere 3 uur, 15 minuten kolven.

Moet ik ook ’s nachts kolven?

De eerste tijd is het goed om ook ‘s nachts te kolven. Probeer maximaal 4 uur tussen de kolfsessie ’s nachts aan te houden. Als uw melkproductie goed op gang is en het kolven gaat prima, dan kan er ‘s nachts 6 uur tussen de kolfsessies zitten en soms langer. Houd hierbij altijd rekening met uw eigen gezondheid. Zoek een goed evenwicht in voldoende kolfsessies en rust nemen.

Moet ik ook vaak blijven kolven als ik meer melk heb dan mijn kindje op kan?

Ja. Als uw baby te vroeg geboren is, kolft u waarschijnlijk al snel meer melk dan uw kindje kan drinken. Dat is prima en zelfs fijn. U kunt de moedermelk invriezen voor later gebruik. Blijf in ieder geval voldoende vaak kolven - minimaal zeven tot acht keer op een dag – om de melkproductie op gang te houden.

Kan de hoeveelheid melk verschillen per kolfsessie?

Ja, de kolfopbrengst kan de ene keer meer zijn dan een andere keer. Dit is normaal. Houdt een kolfdagboekje bij zodat u uw opbrengsten kunt vergelijken. Blijf zo vaak mogelijk kolven (7 tot 8 keer op een dag). Eventueel kunt u tijdelijk één tot twee keer extra kolven. De kolfopbrengst zal weer op peil komen. Schakel de lactatiekundige van Isala in als u twijfelt over uw kolfopbrengst.

Ik gebruik medicijnen. Kan ik dan borstvoeding geven?

Als u kolft terwijl u medicijnen gebruikt, overleg dit dan met de behandelend arts van uw baby. U kunt ook overleggen met het Medicatie Adviespunt Zwangeren en Lactatie (MAZ), e-mail: MAZ@isala.nl Goed om te weten: er is maar heel weinig medicatie waarbij u geen borstvoeding mag geven.

Welke hoeveelheid melk per kolfsessie is normaal?

Meestal komen er de eerste kolfsessies geen of maar een paar druppeltjes moedermelk. Dit is heel normaal. Als er na de 3e dag nog steeds maar een paar druppels melk komen, kan de lactatiekundige ingeschakeld worden.

Over het algemeen geldt 10 tot 14 dagen na de bevalling:

  • ideaal: meer dan 750 ml per 24 uur;
  • gemiddeld: 350 tot 500 ml per 24 uur;
  • laag: minder dan 350 ml per 24 uur.

Schakel de lactatiekundige van Isala in als u twijfelt over uw kolfopbrengsten.

Kolven van moedermelk

Waarom is kolven met de hand de eerste dagen belangrijk?

Uit onderzoek is gebleken, dat de eerste dagen na de bevalling met de hand afkolven kan bijdragen aan meer colostrum en meer moedermelkaanmaak op lange termijn. Dit komt omdat een kolfapparaat de tepel alleen stimuleert/prikkelt door het zuigen, maar niet de borst ‘melkt’. Daardoor haalt een kolfapparaat niet altijd even efficiënt de colostrum uit de borst. Door met de hand te kolven, imiteert u de tong en kaakbeweging van uw baby en daardoor komt er soms meer colostrum. Ook blijft er geen colostrum achter in de kolfschilden.

U kunt het met de hand afkolven combineren met stimulatie door een kolfapparaat.

Hoe kolf ik met de hand?

Net als bij kolven met een kolfapparaat is hygiëne belangrijk. Was dus voor het kolven uw handen en gebruik een schoon lepeltje of flesje om de melk in op te vangen. Vooraf kunt u uw borsten een korte zachte massage geven. Dit zorgt ervoor dat de moedermelk sneller toeschiet. Zie de afbeeldingen hieronder.

Er zijn meerdere manieren om met de hand melk uit de borsten te kolven. Welke manier u ook kiest, dit zijn enkele goede tips:  

  • wrijf met uw vingers niet over de huid, maar masseer echt de weefsels onder de huid;
  • uw duim en vinger(s) staan tegenover elkaar aan beide kanten van de tepel, ongeveer 2,5 cm achter de aanzet van de tepel;
  • uw duim en vinger duwen de huid over de onderliggende weefsels in de richting van uw borstkas;
  • daarna duwt u uw duim en wijsvinger naar elkaar toe;
  • uw duim en vinger duwen over de melkkanalen in de richting van de tepel;
  • herhaal dit enkele malen;
  • verplaats daarna uw duim en vinger(s) rondom de tepel, zodat alle delen van het melkklierweefsel aan bod komen.

Handig: kijk dit filmpje waarin twee manieren van met de hand kolven te zien zijn: https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/20-afkolven-met-de-hand-hoe-doe-je-dat#sthash.Mp6Qw8Nn.dpuf even doorklikken op ‘Filmpje’ en doorklikken op button ‘Breastfeeding’ en “Hand Expression’.

Welk kolfapparaat is goed om te gebruiken?

Naast het met de hand kolven, raden wij de Medela Symphony-kolf (met dubbele afkolfset) aan. Dit apparaat is beschikbaar in Isala.

Hoe kolf ik met de Medela Symphony-kolf die in Isala beschikbaar is?

In Isala gebruiken we de Medela Symphony- kolf met een dubbele afkolfset. Hiermee kolft u beide borsten tegelijkertijd 15 minuten. Als de toeschietreflex wat later komt en de melk stroomt nog, kolf dan enkele minuten door op het gewone programma, totdat u wilt stoppen.

Was voor het kolven uw handen.

Haal de borstschilden uit de verpakking en sluit de onderdelen aan.

  1. Masseer uw borsten om ze voor te bereiden op het kolven. Dit laat de melk makkelijker toeschieten.
  2. Probeer met de hand wat melk uit de borst te kolven. Deze melk kunt u opvangen.
  3. Daarna kunt u met elektrisch kolven beginnen.
  4. Leg uw handen tijden het kolven op uw borst (huid op huid).

Welk kolfprogramma kies ik?

Dit is afhankelijk van in welke fase van uw borstvoeding u zit. Houd de volgende richtlijnen aan:

0 tot 72 uur na de bevalling

Met de hand afkolven in combinatie met INITIATE (meerfase stimulatie en afkolfsessie). Druk op de startknop EN op de druppelknop binnen 10 seconden.

Het programma INITIATE start en stopt vanzelf na 15 minuten. Eventueel kunt u hierna nog 5 minuten nakolven op MAINTAIN (afkolffase) voor meer melkopbrengst.

Na 72 uur indien nog geen 20 ml per keer

Doorgaan met het programma INITIATE met daarna kort MAINTAIN, gedurende 5 dagen na de bevalling.

Bij 3x 20 ml of na 5 dagen

Gebruik het programma MAINTAIN (afkolffase)

Druk op de startknop. De snelle ‘toeschiet-stimulatie’-fase begint 2 minuten te lopen (120/min). Deze gaat vanzelf over naar afkolffase (60/min), komt er al eerder moedermelk druk dan op de druppelknop:

Kolf tot de borsten goed soepel aanvoelen ongeveer 15 minuten. Druk eventueel extra op de 'druppel' knop voor 2 minuten extra ‘toeschiet-stimulatie’-fase of om sneller naar de afkolffase te gaan. Draai de vacuümknop tot maximaal comfortabele stand. Stel vacuüm zo nodig bij hoger/lager. Kolven mag geen pijn doen!

Wat doe ik na het kolven?

Schrijf de naam en geboortedatum van uw baby en de datum en tijd van het afkolven op een sticker en plak deze op de moedermelkpotjes. Noteer uw kolfopbrengst in ‘het kolfdagboekje’.

Spoel de borstschilden direct na gebruik af met koud water en daarna met warm water. Sluit af met koud water en ruim ze zo droog mogelijk op in een schone katoenen luier (in de koelkast).

Neem de kolf na gebruik af met een desinfecterend doekje.

Vervang 1x per 24 uur de kolfschilden. Gebruikt u een gekochte kolfset? Kook deze dan 1x per dag uit.

Hoe kies ik het juiste borstschild?

  • Gebruikt u het juiste borstschild? Maat 22, 25, 27, 30
  • Drukken de randen van het borstschild niet in uw borst?

Zijn er nog andere dingen rond kolven handig om te weten?

Ja, dit zijn nog enkele goede tips:

  • Raadpleeg een lactatiekundige bij problemen als pijn, roodheid, wit of blauwverkleuring van tepel of tepelhof, als er nog melk achterblijft (harde plekken) of bij andere problemen;
  • Kolven bouw je op, de eerste dagen komen soms alleen druppels, zet toch door voor meer melkopbrengst. Deze tips kunnen helpen voor meer melkproductie:
    - Borstmassage, warme kompressen, tepelstimulatie, met de hand afkolven vooraf of tijdens kolven en borstcompressie geeft meer melk;
    - Kijk voor filmpjes hoe je borstcompressie kunt toepassen op internet.
    - Kolf de 1e week vaak en kort. Eerste dagen beide borsten tegelijk overdag elke 2 tot 3 uur, ‘s nachts elke 4 tot 6 uur. Kolf in totaal minimaal 7 tot 8 keer in 24 uur, eventueel vaker voor extra stimulatie.
  • Ga flexibel om met kolftijden. Beter eerder en korter kolven, dan uitstellen.
  • Na de 1e week: overdag maximaal 4 uur tussen de kolfsessies en 's nachts 4 tot 6 uur. Kolf in totaal 6x per 24 uur. Na 2 weken kunt u eventueel overgaan naar 5x kolven als uw melkproductie stabiel is.

Hoe vervoer ik de afgekolfde melk?

Tijdens het vervoer tussen thuis en het ziekenhuis moet de gekoelde melk worden vervoerd in een kleine koelbox of -tas met koelelementen.

Hoe bewaar ik de afgekolfde melk?

Moedermelk is onder andere door de aanwezigheid van levende witte bloedcellen een goed houdbaar product. Zéker als de melk onder de beste condities bewaard en vervoerd wordt. In het schema hieronder ziet u hoe lang u de melk kunt bewaren.

Tabel van Afkolven en bewaren van moedermelk 
Colostrum Verse borstvoeding ​Ontdooide borstvoeding
Kamertemperatuur 12 tot 24 uur 4 uur 1 uur​
Koelkast ziekenhuis 24 uur bij baby
op Neonatale intensive care
24 uur bij baby
op Neonatale intensive care
24 uur​
​Koelkast thuis max. 3 dagen​ ​max. 3 dagen 24 uur​
​Vriezer*** 3 maanden, binnen 24 uur invriezen​ 3 maanden, binnen 24 uur invriezen​ niet opnieuw invriezen​
Diepvries (-18C)​ 6 maanden,
binnen 24 uur
invriezen​
6 maanden,
binnen 24 uur
invriezen​
niet opnieuw invriezen​

Let op:

  • Sluit de flesjes en zet ze meteen in de koelkast.
  • Zet de flesjes niet in de deur van de koelkast in verband met temperatuurschommelingen!
  • Laat vóór het invriezen de melk in de koelkast afkoelen.
  • Afgekoelde moedermelk die ingevroren moet worden, moet binnen 24 uur na het kolven in de diepvries.
  • Kleine porties moedermelk, die op verschillende tijden van dezelfde dag zijn afgekolfd, kunnen na afkoeling bij elkaar worden gedaan en binnen 24 uur samen worden ingevroren.
  • Bevroren moedermelk ontdooien in de koelkast. Heeft u de voeding sneller nodig, ontdooi de melk dan onder de stromende kraan die u langzaam van koud naar warm draait. Nooit direct onder een hete kraan ontdooien, want hierdoor worden sommige antistoffen onwerkzaam. Ook nooit de melk op kamertemperatuur ontdooien. De kans op bacteriën is hierbij te groot.
  • Ingevroren melk kan na het ontdooien veilig in de koelkast worden bewaard. De melk mag niet opnieuw worden ingevroren. Binnen de aangegeven tijd gebruiken.

Moet ik afgekolfde melk verwarmen voordat ik het mijn baby geef?

Moedermelk is 35-37°C. Als u moedermelk uit de koelkast wilt verwarmen, dan gelden de volgende adviezen:

  • Colostrum wordt ook wel op kamertemperatuur of onder warm stromend water opgewarmd.
  • Verwarmen tot ongeveer 35-37°C onder stromend warm water heeft de voorkeur.

Op de NICU of de afdeling Kindergeneeskunde:

  • De voeding wordt klaargemaakt door de medewerkers op de afdeling.
  • Neem voldoende verse voeding voor 24 uur mee of voldoende tot het volgende bezoek en vries de rest thuis in.

Thuis:

  • U kunt de melk opwarmen tot 35-37°C door gebruik van een flessenwarmer. Dit is de makkelijkste manier. Vul de flessenwarmer steeds met vers water om het kweken van de legionellabacterie te voorkomen.
  • U kunt de melk ook in een pannetje met warm water ‘au bain marie’ verwarmen.

Let op:
De temperatuur mag nooit boven de 40°C komen, want dan treedt er verlies van antistoffen en voedingsstoffen op. De melk mag wel gegeven worden, er zitten dan alleen minder actieve afweerstoffen in. Restjes reeds opgewarmde moedermelk mag u niet bewaren. Wij raden u aan deze melk weg te gooien.

Waar kan ik een borstkolf huren?

Een professionele elektrische borstkolf is een duur apparaat. Als u de borstkolf maar tijdelijk nodig heeft, kan huren een goede oplossing zijn. De eerste 14-21 dagen raden wij u aan een professionele borstkolf te gebruiken. Onze kraamafdeling biedt de mogelijkheid een Medela Symphony borstkolf te huren van het Borstvoedingscentrum in Zwolle. Dit is hetzelfde kolfapparaat als wij op de afdeling gebruiken. Bij het kolfapparaat koopt u een kolfset: dit is een dubbele set. Deze kolfset blijft in uw bezit als u het kolfapparaat weer terugbrengt.

U vult een machtiging in en krijgt de borstkolf met gebruiksaanwijzing mee naar huis. Als u de borstkolf niet meer nodig heeft, kunt u deze inleveren bij het Borstvoedingscentrum Zwolle, Assendorperstraat 66, Zwolle. Vraag de verpleegkundige naar de voorwaarden en de prijzen.

Als u na uw verblijf in Isala eerst naar het Ronald McDonald Huis gaat, kunt u ook gebruik maken van het kolfapparaat dat daar aanwezig is. Ook dan moet u wel eerst zelf een dubbele kolfset kopen. Dat kan via de verpleegkundige van de kraamafdeling, via het Ronald McDonald Huis of bij het Borstvoedingscentrum in Zwolle. Denk eraan dat als u weer naar uw eigen huis gaat, u dan moet zorgen voor een eigen (huur)kolf.

Blijft uw kindje op de afdeling Kindergeneeskunde of op de NICU, dan krijgt u via die afdeling lege flesjes mee voor de moedermelk. 

Natuurlijk kunt u ook een ander professioneel kolfapparaat huren via een thuiszorgwinkel, een Medela-verhuurpunt of via een lactatiekundige bij u in de buurt. U kunt ook een kolfapparaat kopen. Laat u zich goed informeren door een lactatiekundige welke kolf voor uw situatie het beste past.

Afbeelding borstkolf Symphony

Borstkolf 'Symphony'

Contact

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen, stel die dan gerust aan een van de verpleegkundigen van de afdeling of aan een van de lactatiekundigen.

Zwolle

Lactatiekundigen
lactatiekundige@isala.nl
Afdeling verloskunde V4.4
(038) 424 14 40

Kindergeneeskunde V4.3
(038) 424 14 35

Neonatale intensive care V4.4 
(038) 424 52 71
nicu.neonatologie@isala.nl
www.isala.nl/neonatologie

Ook kunt u contact opnemen met een van de onderstaande organisaties.

Zoek een lactatiekundige in uw omgeving:

Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen
Postbus 1444
1300 BK Almere
0900 522 82 84 of 0900-lactatie
www.nvlborstvoeding.nl

Vrijwilligersorganisaties:

Borstvoedingsorganisatie La Leche League
Postbus 212
4300 AE Zierikzee
(0111) 41 31 89
www.lalecheleague.nl

Op internet kunt u informatie over borstvoeding vinden op www.borstvoeding.com.

Kolfdagboekje

Een kolfdagboekje is een handig hulpmiddel tijdens de eerste dagen/weken na de bevalling of keizersnede. Door het bijhouden van uw kolfopbrengsten in een kolfdagboekje krijgt u inzicht in de frequentie en de voortgang van de kolfopbrengst. Zo kunt u beter inspelen op veranderingen.

Op de Symhony-kolf zit een gebruiksaanwijzing. Lees deze goed door voordat u gaat kolven. Goed gebruik van de kolf levert vaak meer moedermelk op. In het kolfdagboekje kunt u uw kolfopbrengsten noteren. Bij onduidelijkheden vraag uw verpleegkundige om uitleg.

Vul in:

  • hoeveelste dag het is; Dag 1, Dag 2 enzovoort
  • de datum
  • opbrengst van iedere kolfsessie.

Zo kunt u snel signaleren of er iets in uw opbrengst verandert. Ook kunt u bijzonderheden zoals pijn of harde plekke noteren om dit eventueel te bespreken met de verpleegkundige of lactatiekundige.

26 augustus 2019 / 5510

Voor specifieke vragen aan een afdeling, ga naar de contactpagina. U kunt ook kijken bij de meestgestelde vragen.