Contact
  1. 5607-Hormonale (endocriene) therapie borstkanker
Punt Coronavirus (COVID-19) Hier vindt u belangrijke informatie over uw afspraak, onderzoek of behandeling.

Bijlage van het PID Borstkanker

Hormonale therapie wordt meestal gegeven nadat de tumor is verwijderd. Maar soms krijgt u deze therapie al voordat de tumor wordt verwijderd. Hier leest u meer over de behandeling.

Hoe werkt hormonale therapie?

Sommige soorten borstkanker hebben vrouwelijke hormonen nodig om te groeien. De kankercellen hebben op hun celwand dan plaatsen (receptoren), waar deze hormonen zich vasthechten. Als uw lichaam geen hormonen meer aanmaakt, overleven de kankercellen minder goed of helemaal niet. Met hormonale therapie zorgen we ervoor dat de aanmaak van bepaalde hormonen in uw lichaam stopt of vermindert.

Over welke hormonen gaat het?

De twee belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen zijn:

  • oestrogeen;
  • progesteron.

Oestrogeen en progesteron zorgen onder andere voor de ontwikkeling van de borsten en de geslachtsorganen van de vrouw.  Als u nog menstrueert, maakt uw lichaam deze hormonen aan in uw eierstokken. Uw eierstokken krijgen hiervoor een seintje via andere hormonen. Deze worden aangemaakt in bepaalde delen van de hersenen. Onder andere in de hypofyse, het hersenaanhangsel.
Na de overgang stoppen de eierstokken met het aanmaken van hormonen. In het vetweefsel in uw lichaam wordt nog wel een kleine hoeveelheid oestrogeen aangemaakt. Ook de bijnieren maken nog hormonen aan, die in het vetweefsel worden omgezet in oestrogeen. Een enzym, dat aromatase heet, regelt dit omzettingsproces. Een enzym is een eiwit dat een bepaalde reactie versnelt.

Wat is het doel van hormonale therapie?

Hormonale therapie kan worden ingezet:

  • Als aanvullende behandeling na een operatie. Het doel is dan de kans op terugkeer van de ziekte kleiner te maken (een adjuvante behandeling).
  • Als er uitzaaiingen zijn (een palliatieve behandeling). Het doel is dan om de uitzaaiingen kleiner te maken of niet verder te laten groeien.
  • Voorafgaand aan een operatie (neo-adjuvant). Het doel is dan de tumor zo klein mogelijk te maken. De tumor is daardoor beter te verwijderen.
  • Om de groei van een tumor langere tijd onder controle te houden.

Welke soorten medicijnen worden gebruikt bij hormonale therapie?

Hieronder leest u welke medicijnen u voorgeschreven kunt krijgen. Uw arts vertelt u welke medicijnen u het beste kunt gebruiken en hoelang. Het kan nodig zijn dat u na een aantal jaren wisselt van medicijn. Natuurlijk bespreekt uw arts dit met u.

Lucrin® en Zoladex®

Lucrin® en Zoladex® zijn medicijnen die de werking van uw eierstokken stilleggen. Beide medicijnen zorgen ervoor dat de hypofyse geen hormonen meer aanmaakt. Zo worden er geen seintjes meer verstuurd vanuit de hypofyse naar de eierstokken om oestrogeen aan te maken.

  • Beide medicijnen kunnen worden voorgeschreven bij vrouwen die nog niet in de overgang zijn.
  • Beide medicijnen worden toegediend via een injectie in een buikplooi. De huisarts kan deze injectie geven.
  • Lucrin® moet 1 keer in de 3 maanden worden toegediend.
  • Zoladex® moet 1 keer per 4 weken worden toegediend.

Welke bijwerkingen kunt u krijgen door Lucrin® en Zoladex®?

Door deze medicijnen maken uw eierstokken geen oestrogeen meer aan. U komt hierdoor vervroegd in de overgang en wordt onvruchtbaar.

  • Door de overgang kunt u last krijgen van: opvliegers en nachtzweten, vaginale droogheid en vaginaal bloedverlies, minder zin in seks, botontkalking, sombere gevoelens, duizeligheid, hoofdpijn, vocht vasthouden, gewichtstoename.
  • Irritatie op de plek op uw buik waar u de injectie krijgt.
  • Na de start van de behandeling kunt u nog één keer ongesteld worden. Daarna blijft de menstruatie uit.
  • Na het stoppen van Lucrin® of Zoladex® kan de productie van hormonen in de eierstokken zich herstellen. Hoe jonger u bent, hoe groter de kans dat uw eierstokken zich herstellen.  
  • Bespreek met uw arts hoelang u nog voorbehoedsmiddelen moet gebruiken.

Anti-oestrogenen

Anti-oestrogenen zijn medicijnen die de receptoren voor oestrogenen op de kankercel blokkeren. Hierdoor kunnen oestrogenen zich niet meer aan de kankercel vasthechten. De kankercel wordt nu niet meer gestimuleerd om te groeien. Tamoxifen wordt het vaakst voorgeschreven.

Tamoxifen

De tabletten moeten één keer per dag in hun geheel worden ingenomen. Neem de tabletten elke dag om hetzelfde tijdstip in. Zo is de kans dat u het vergeet zo klein mogelijk. U kunt zelf kiezen of dit tijdstip ’s ochtends, ’s middags of ’s avonds is.

Bijwerkingen van Tamoxifen:

  • Opvliegers, nachtzweten en een onregelmatige menstruatie (vooral als u daarvoor nog niet in de overgang was).
  • Soms komt misselijkheid voor. Vooral aan het begin van de behandeling. Het verdwijnt meestal vanzelf als de behandeling langer duurt. Heeft u last van misselijkheid? Dan kan het helpen de tabletten in twee keer in plaats van in één keer in te nemen. Uw arts kan u ook medicijnen tegen de misselijkheid voorschrijven.
  • Minder vaak voorkomende bijwerkingen zijn:
    vasthouden van vocht, gewichtstoename, gewrichtsklachten, kramp in de benen, duizeligheid, hoofdpijn, sombere gevoelens, verhoogde kans op trombose, vermoeidheid, huiduitslag, overbeharing en dunner wordend haar.
  • Bloedverlies via de vagina (soort menstruatie), vaginale afscheiding, jeuk en vaginale droogheid. Meld vaginaal bloedverlies altijd aan uw regieverpleegkundige.
  • Een licht verhoogd risico op het ontstaan van baarmoederkanker. De kans op een gunstig effect van tamoxifen op de borstkanker is echter veel groter.
  • Bij mannen kan tamoxifen ook impotentie veroorzaken.
  • Een zeldzame bijwerking is het ontstaan van oogklachten. Heeft u oogklachten laat uw ogen dan onderzoeken.
  • Tamoxifen heeft effect op bloedverdunnende medicijnen die de trombosedienst voorschrijft, zoals acenocoumarol en fenprocoumon. Meld daarom aan de trombosedienst dat u tamoxifen gebruikt.
  • Na de overgang vermindert Tamoxifen het risico op botontkalking.
  • Uit onderzoek blijkt dat een hoge dosis Kurkuma (vooral in combinatie met zwarte peper) invloed kan hebben op uw behandeling. Gebruik het keukenkruid kurkuma dus alleen bij het bereiden van een maaltijd. Dan is dit geen probleem, omdat het gaat om een kleine hoeveelheid.

Fulvestrant

Faslodex wordt toegediend door middel van een injectie in de bilspier. Eén keer per maand. U kunt van dit medicijn de volgende bijwerkingen krijgen: opvliegers, maag-darmklachten, zoals misselijkheid en braken, diarree, verminderde eetlust, huiduitslag, urineweginfecties en stolsels in de bloedvaten.

Aromataseremmers

Aromataseremmers remmen de werking van het enzym aromatase. Zo kan er geen oestrogeen meer worden gevormd. Anastrozol, Exemestane en Letrozol behoren tot de aromataseremmers.

Bijwerkingen van aromataseremmers:

  • Opvliegers, vaginale droogte en dunner wordend haar, spier- en gewrichtsklachten
  • Ook kunnen toename of gebrek aan eetlust, misselijkheid, braken, diarree, krachteloosheid, gewrichtspijn en gewrichtsstijfheid, slaperigheid, vermoeidheid, vaginaal bloedverlies, hoofdpijn, duizeligheid, vasthouden van vocht en huiduitslag optreden.

Als u veel last heeft van bijwerkingen, dan kunt u samen met uw arts een ander middel proberen. Misschien geeft dit minder bijwerkingen.

Aandachtspunten

Als u veel last heeft van de bijwerkingen van de hormonale behandeling, praat hier dan over met uw regieverpleegkundige. Als dat nodig is, overlegt zij met uw arts.
Het is een fabel dat medicijnen juist goed werken, als u bijwerkingen merkt. Het wel of niet hebben van bijwerkingen, zegt niets over de werking van het medicijn.

Wat moet u doen als u de tabletten bent vergeten?

Mocht u een keer vergeten uw tabletten in te nemen, neem ze dan zo snel mogelijk alsnog in. Komt u er pas achter wanneer u toe bent aan de volgende dosis? Sla dan de vergeten dosis over. Neem niet een dubbele dosis in.

Wat moet ik weten over soja?

Soja bevat isoflavonen. Deze stoffen worden ook wel plantaardige oestrogenen genoemd. Wij raden u aan om:

  • geen supplementen met soja, fyto-oestrogenen of iso-flavonen te gebruiken. Deze worden toegepast in sommige vrij verkrijgbare middelen tegen overgangsklachten. Lees de informatie op de verpakking!
  • sojaproducten in de vorm van sojamelk, sojayoghurt, sojascheuten, tahoe, tempé en vegetarische vleesvervangers kunt u wel gebruiken. Gebruik deze maximaal 2 tot 3 keer per dag.

Wanneer is het beter om de eierstokken te verwijderen?

Naast medicijnen om de aanmaak van oestrogenen te stoppen, kan dit ook door het verwijderen van uw eierstokken. Dit gebeurt door middel van een kijkoperatie. Dit kan niet worden teruggedraaid. Uw arts bespreekt met u de voor- en nadelen van de keuze voor medicijnen of het verwijderen van de eierstokken.

Contact

Heeft u nog vragen, dan kunt u bellen met de locatie waar u onder behandeling bent. U vindt de contactgegevens in hoofdstuk 1 van het PID Borstkanker.

30 april 2020 / 5607 / P